Khi nhắc tới sự linh hoạt trong công nghệ, nó dễ dàng hơn bạn tưởng.
Hôm nay bạn sẽ thấy vài diễn giả khác mà tôi đã biết,
họ sẽ nói về những chuyện rất to lớn,
dĩ nhiên, với công nghệ thì không hề có giới hạn.
Nên tương đối mà nói, linh hoạt trong công nghệ rất đơn giản.
Nếu ta nhìn vào những gì xảy ra trên Internet,
với bao điều phi thường trong vòng sáu năm vừa qua,
thật khó để so sánh cho đúng.
Đa phần cách ta quyết định, cách ta đáng ra phải phản ứng
và những gì ta mong đợi trong tương lai
phụ thuộc vào cách ta xử lý
và phân loại chúng.
Vậy nên, tôi nghĩ phép so sánh hợp lý nhất về sự bùng nổ và suy thoái
mà ta vừa trải qua với Internet là Cơn sốt Vàng.
Bạn có thể nghĩ phép so sánh này rất khác
so với những thứ mà bạn đã chọn so sánh.
Thứ nhất, chúng đều có thật.
Năm 1849, trong Cơn sốt Vàng, họ thu được hơn 700 triệu đô-la
tương ứng số vàng ở California. Chuyện hoàn toàn có thật.
Internet cũng là thật. Nó là một cách có thật,
giúp con người giao tiếp với nhau. Nó là chuyện lớn đấy.
Bùng nổ mạnh. Bùng nổ mạnh. Tụt dốc mạnh. Tụt dốc mạnh.
Bạn cứ so sánh tiếp. Và cả hai đều rất được mong đợi.
Tôi đâu cần nhắc bạn về mọi sự háo hức
xảy ra trên Internet... như là GetRich.com.
Nhưng nó có điểm giống với Cơn sốt Vàng. " Vàng. Vàng. Vàng.
68 người giàu trên tàu Portland. Chất đầy vàng.
Vài người có 5.000 đô-la. Nhiều người có nhiều hơn.
Vài người kiếm được tận 100.000 đô-la."
Người ta thấy thích thú khi đọc những bài báo này.
"Elorado của Hợp chủng quốc Hoa Kì:
Sự khám phá ra những mỏ vàng vô tận ở California."
Những điểm tương đồng giữa Cơn sốt Vàng và Cơn sốt Internet rất khớp nhau.
Nhiều người đã từ bỏ thứ mà họ đang làm dở.
Và điều tiếp theo... Cơn sốt Vàng đã kéo dài nhiều năm.
Những người ở Bờ Đông năm 1849, khi họ mới biết được tin này,
Họ đã nghĩ, "Thật hoang đường."
Nhưng họ cứ nghe tin về những người đang giàu lên,
và đến năm 1850 họ vẫn nghe điều đó. Và họ vẫn không nghĩ đó là thật.
Đến năm 1852, họ nghĩ, "Mình có phải người ngu nhất hành tinh này không
khi không đến California nhỉ?" Và rồi họ quyết định đi.
Rất nhiều người nghĩ như vậy đó.
Các cộng đồng địa phương ở Bờ Đông tập hợp với nhau, và các nhóm
gồm 10,20 người... trên khắp đất Mỹ,
và họ lập ra những công ty,
nhưng chúng cũng chẳng tồn tại được lâu.
Nhưng dù họ là luật sư hay làm ngân hàng, mọi người đều bỏ dở việc đang làm,
bất kể họ có kĩ năng gì, để đi săn vàng.
Người bên trái đây, bác sĩ Richard Beverley Cole.
Ông sống ở Philadelphia và đã đi tuyến đường Panama.
Họ đi tàu xuống Panama, đi qua eo đất,
và lên một chuyến tàu khác về hướng bắc.
Còn đây, bác sĩ Toland, đi xe ngựa tới California.
Điểm chung ở đây là họ đều từ bỏ nghề bác sĩ của mình.
Cả hai đều rất thành đạt. Một bác sĩ trị liệu,
người kia là bác sĩ phẫu thuật.
Điều tương tự xảy ra trên Internet, chẳng hạn như DrKoop.com.
(Cười)
Thời kì Cơn Sốt Vàng, mọi người thực sự đã "nhảy tàu."
Cảng San Francisco chật kín với 600 chiếc tàu lúc đỉnh điểm cơn sốt.
Vì khi đó, thuỷ thủ đã bỏ tàu
để đi tìm vàng.
Và đúng là có 600 thuyền trưởng và 600 chiếc tàu.
Họ biến tàu thành khách sạn, vì họ không thể đỗ tàu đi nơi khác.
Ta có cơn sốt "chấm com," và ta có cơn sốt vàng.
Và ta thấy vài sự quá đà
mà cơn sốt dotcom đã gây ra. Điều tương tự đã xảy ra.
Cảng San Francisco lúc đó có khoảng 1300 quân nhân.
Một nửa trong số họ đào ngũ để tìm vàng.
Và người ta không cho phép số còn lại đi tìm họ
vì người ta sợ họ sẽ không quay lại.
(Cười)
Một người lính gửi thư về nhà, và một câu trong đó là:
"Ranh giới giữa tuân thủ luật với sáu đô-la mỗi tháng,
và làm trái luật với 75 đô-la mỗi ngày là một thứ rất mơ hồ."
Họ tiêu hết vốn đầu tư rất nhanh. Thực sự rất nhanh.
Ảnh này từ thời sốt vàng Klondike. Đây là đường mòn White Pass.
Họ chất hành lý lên lừa, và ngựa.
Và họ đã không tính kĩ.
Họ không ước lượng đúng quãng đường cần đi,
và họ đã khiến đàn ngựa phải chở quá tải hàng trăm cân.
Và thực tế, quá tải đến mức hầu hết ngựa đã chết
trước khi chúng đến được đích.
Nó được đổi tên thành "đường mòn Ngựa chết."
Bộ trưởng Bộ Nội vụ Canada thời đó đã viết:
"Hàng nghìn con ngựa chất đầy đồ nằm chết trên đường,
chúng nằm chất đống dưới chân vách đá,
với yên ngựa và đống hàng hoá nơi chúng ngã từ trên vách xuống,
đôi chỗ chúng nằm chồng chất nhau, lấp kín cả ao bùn,
chúng chỉ còn là vài nắm đất dưới chân những con ngựa khốn khổ khác đang đi tới.
Thật tiếc khi thường phải nói rằng chúng kiệt sức nhưng còn sống,
nhưng ta nào có hay biết, cho tới lúc chúng chết rũ rượi
ngay bên cạnh chúng ta.
Những hốc mắt trống rỗng ở khắp nơi,
chúng là những gì còn lại sau khi lũ quạ bỏ đi.
Sự vô nhân tính con đường này đã chứng kiến,
sự khổ đau bao người phải chịu,
thật không tưởng, không lời nào diễn tả được.
Các bạn biết đấy, dù không bốc mùi như vụ vừa rồi,
ta có chuyện tương tự trên internet: số vốn mất đi là vô cùng lớn.
Tôi sẽ nhắc lại chuyện đó bằng cách chiếu lại thứ này.
Đây là quảng cáo chiếu ở cúp Super Bowl năm 2000.
- Anh nói có nhiều mẫu thiệp mời lắm mà? - Đúng vậy!
Vậy tại sao cô ta có thiệp mời giống tôi?!
Điều nhỏ nhặt với người khác... - Tao phải xử mày, thằng nhóc!
...có thể rất quan trọng với bạn. - Đó là vợ anh đấy à?
- 15 phút nữa cô ta mới là vợ tôi. Đây là ngày trọng đại của bạn mà...
OurBeginning.com - Đời là một sự kiện. Hãy để cả thế giới biết.
Jeff Bezos: Rất khó biết được quảng cáo này nói về cái gì.
(Cười)
Nhưng họ bỏ ra hẳn 3,5 triệu đô-la
để chiếu nó tại cúp Super Bowl năm 2000,
dù lúc đó doanh thu hằng năm của họ chỉ là 100.000 đô-la.
Đây là chỗ phép so sánh với Cơn sốt Vàng không còn đúng nữa,
và tôi nghĩ nó khác đi nhiều.
Đó là, cơn sốt vàng, khi nó kết thúc, nó kết thúc luôn.
Có người viết: "Nhiều người hiện đang ở Dawson
thấy rất thất vọng.
Họ tới đó sau hành trình hàng nghìn cây số đầy rủi ro, mạo hiểm tính mạng và tài sản,
dành hàng tháng lao động cực nhọc,
và tràn trề niềm hi vọng đạt được mong muốn của mình
chỉ để phát hiện rằng:
rằng nơi này chẳng có gì cho họ cả.
Và đó dĩ nhiên là chuyện thường thấy.
Vì khi đào sạch vàng,
họ đã làm vậy rất nhanh. Ý tôi là, nếu ta nhìn vào Cơn sốt Vàng năm 1849,
toàn bộ các lưu vực sông trên nước Mỹ...
trong vòng hai năm đã bị xới tung hết
Và sau đó, chỉ những công ty lớn mới sử dụng công nghệ khai thác hiện đại
để khai thác vàng ở đó.
Tôi nghĩ có phép so sánh đúng hơn nhiều và khiến ta thấy lạc quan hơn.
Và phép so sánh đó là ngành công nghiệp điện.
Có rất nhiều điểm chung giữa internet và ngành công nghiệp điện.
Với ngành điện, ta thực sự phải...
Một điểm chung là cả hai đều rất linh hoạt,
có thể phối hợp cùng nhiều ngành khác.
Chúng không chỉ gói gọn trong phạm vi hẹp.
Nhưng điện cũng là một ngành rất rộng, nên ta phải thu gọn nó lại.
Bạn biết đấy, chẳng hạn như về phương tiện truyền tải điện,
nó là cách điều phối tỉ mỉ từng chi tiết,
hay truyền dữ liệu.
Có rất nhiều điều thú vị về điện.
Một phần của cuộc cách mạng điện năng mà tôi muốn tập trung vào
là thời hoàng kim của đồ gia dụng.
Một sản phẩm tuyệt vời giúp thế giới sẵn sàng dùng đồ gia dụng là bóng đèn.
Vậy bóng đèn là thứ giúp cả thế giới dùng điện.
Và họ đã không nghĩ rằng đồ gia dụng sẽ sử dụng đến điện.
Họ không hề nghĩ tới...
Họ không cho rằng họ đang mang điện tới từng nhà,
Họ chỉ muốn thắp sáng từng nhà thôi.
Việc đó đã mất rất lâu...
Đây là một cú đầu tư cực kỳ lớn.
Mọi con phố phải được đào lên.
Đây là ảnh công trường ở Hạ Manhattan,
ở đó họ đã xây những trạm phát điện đầu tiên,
và họ đang đào hết đường lên.
Công ty Edison Electric, sau này là Edison General Electric,
rồi trở thành General Electric,
đã trả tiền cho việc đào đường, đó là một khoảnchi phí khổng lồ.
Và đó không hẳn là điều tương đồng nhất với mạng internet.
Vì hãy nhớ rằng mạng đã được xây
trên nền tảng hạ tầng có sẵn
của mạng lưới điện thoại đường dài.
Vậy nên mọi dây cáp, mọi cơ sở hạ tầng...
Tôi đang nói đến thời điểm bùng nổ của mạng năm 1994
với tốc độ phát triển cỡ 2.300% mỗi năm.
Sao nó phát triển được 2300% mỗi năm vào năm 1994
khi người ta không thực sự đầu tư vào mạng?
Lý do vì cơ sở hạ tầng đã có sẵn rồi.
Vậy, bóng đèn đã giúp xây dựng cơ sở hạ tầng,
và rồi đồ gia dụng bắt đầu phát triển
với tốc độ chóng mặt.
Sản phẩm đầu tiên là quạt điện. Đây là quạt điện năm 1890.
Thời kỳ hoàng kim của tăng trưởng đồ gia dụng đã kéo dài...
tuỳ theo cách bạn tính, nhưng thường từ 40 đến 60 năm.
Nó kéo dài rất lâu, bắt đầu từ khoảng những năm 1890.
Quạt điện là một sản phẩm rất thành công.
Bàn là điện cũng vậy.
Nhân tiện, đây là khởi đầu của vụ kiện sợi a-mi-ăng.
(Cười)
Cái tay cầm kia có thành phần chứa sợi a-mi-ăng.
Đây là máy hút bụi đầu tiên,
mẫu máy Skinner năm 1905 do Công ty Hoover sản xuất.
Nó nặng 92 kg, cần hai người để dùng nó, và đắt bằng một phần tư chiếc ô tô.
Công ty đã chẳng bán được nhiều hàng.
Những người đã mua chiếc máy đó đúng là những khách hàng rất trung thành
(Cười)
của mẫu máy Skinner 1905 ấy.
Nhưng ba năm sau, vào năm 1908, nó chỉ nặng 18 kg.
Không phải mọi sản phẩm đó đều thành công vang dội.
(Cười)
Đây là máy ép cà vạt chạy điện, nó chẳng được ưa chuộng lắm.
Cà vạt khá khó nhàu, và người ta chẳng cần nó lắm.
Những món này cũng không được ưa dùng:
Máy sấy và làm ấm giày. Chưa bao giờ bán chạy.
Nó có tận sáu màu liền.
(Cười)
Tôi không biết tại sao nữa.
Nhưng tôi nghĩ, đôi khi một sáng chế đã ra đời không đúng lúc,
Có lẽ đã đến lúc cho nó thêm một cơ hội nữa.
Nên tôi nghĩ ta có thể làm quảng cáo Super Bowl cho thứ này.
Ta cần đối tác phù hợp. Tôi nghĩ nó thật...
(Cười)
Tôi nghĩ rất hợp lý khi cho sản phẩm này thêm một cơ hội nữa.
Máy nướng bánh rất phổ biến
vì trước kia, nó nướng bánh trực tiếp với lửa,
điều đó rất tốn thời gian và công sức.
Tôi muốn nói đến 1 thứ. Cái này... Các bạn biết đây là gì mà.
Lúc đó họ chưa sáng chế ra ổ cắm điện.
Nên đây là... Hãy nhớ họ không đi dây trong nhà để đấu điện.
Họ đi dây chỉ để lắp đèn, thứ đồ gia dụng duy nhất sẽ cắm vào đó.
Mỗi phòng thường có một đui đèn trên trần
và họ cắm dây vào đó.
Nếu bạn từng thấy "Vòng quay Tiến bộ" ở Công viên Disney, bạn sẽ thấy điều đó.
Các dây điện sẽ đều cắm vào đó.
Tương tự, đồ gia dụng sẽ cắm điện ở đó. Ta chỉ cần tháo bóng đèn
nếu ta cần cắm điện cho đồ gia dụng.
Sản phẩm nổi tiếng tiếp theo là máy giặt.
Đây là sản phẩm nhiều người thèm muốn.
ai cũng muốn có một chiếc máy giặt điện.
Bên trái là ngăn để nước xà phòng.
Có mô tơ quay ở đó,
nó quay và làm sạch quần áo.
Đây là chỗ để vắt. Ta lấy quần áo khỏi đó và để vào đây.
Và rồi quần áo được cho vào máy vắt này.
Món đồ đó bán rất chạy.
Người ta hay để nó ngoài sân, việc bố trí đó khá mất công.
Ta phải đi dây vào nhà
và cắm nó vào chiếc đui đèn.
(Cười)
Đó chính là điều quan trọng tôi muốn đề cập đến trong bài nói này,
vì người ta chưa sáng chế ra nút tắt máy.
Mãi về sau mới có nút tắt trên đồ gia dụng,
vì người ta không muốn dây cắm điện cứ ở đó và chiếm chỗ chiếc đui đèn.
Nên khi dùng xong là họ sẽ rút dây điện ra.
Họ đã làm vậy chứ không phải tắt đi.
Và như tôi vừa nói, người ta cũng chưa sáng chế ra ổ điện.
Nên máy giặt là một sản phẩm khá nguy hiểm.
Khi bạn tìm hiểu về nó, sẽ có rất nhiều bài mô tả kinh hoàng
về tóc và quần áo bị mắc vào máy.
Và họ không thể giật dây ra,
vì nó cắm chặt vào đui đèn ở trong nhà.
Và cũng không có công tắc, nên...
... thật không an toàn.
Và bạn có thể nghĩ rằng tổ tiên ta thật ngu dốt
khi cắm dây điện vào đui đèn như thế này.
Nhưng, trước khi tôi phê phán tổ tiên quá nhiều,
Tôi muốn cho các bạn xem, đây là phòng họp của tôi.
Tôi thấy nó thật tạm bợ.
Trước tiên, những chiếc đui đèn đã bị lắp ngược,
nên dây cắm cứ bị tuột ra và tôi phải dán băng dính vào.
Chưa là gì đâu, nó vẫn chưa phải điều tệ hại nhất.
Dưới bàn tôi trông thế này này.
Tôi chụp bức này hai hôm trước.
Vậy là ta chưa tiến bộ nhiều lắm từ 1908,
thực sự ta vẫn còn rất lộn xộn.
Và ta nghĩ nó đã khá hơn rồi,
nhưng bạn đã thử tự cài mạng theo chuẩn 802.11 bao giờ chưa?
Tôi thách các bạn đấy. Khó lắm.
Tôi quen vài tiến sĩ ngành Khoa học Máy tính...
việc cài đặt nó làm họ phát khóc. Khóc sướt mướt luôn.
Đó là giả sử bạn đã lắp mạng dây DSL ở nhà rồi.
Hãy thử cài đặt DSL trong nhà.
Các kĩ sư cài nó hằng ngày còn không làm nổi.
Thường họ phải đến nhà ba lần.
Một anh bạn tôi đã kể chuyện rằng, không những các kĩ sư đến rồi phải chờ,
khi những kĩ sư đến nhà anh ấy lần thứ ba,
họ còn phải gọi người khác, Họ rất vui vì điện thoại anh ấy có loa ngoài
vì họ phải chờ máy tận một tiếng
để nói chuyện với người khác để gửi họ mật khẩu mạng sau khi họ đến.
Đó là một mớ rất vô tổ chức.
Mà DSL cũng còn rất thô sơ.
Sợi cáp đồng xoắn đôi này không được thiết kế
để làm việc như vậy.
Bạn biết đấy, chúng ta vẫn rất thô sơ.
Và vấn đề là ở đó, vì...
sự linh hoạt, nếu bạn nghĩ về nó như cơn sốt vàng
thì giờ bạn sẽ rất chán nản.
Vì miếng vàng cuối cùng đã mất rồi.
Nhưng cái hay là, với công nghệ, không có miếng cuối nào cả,
mọi điều mới mẻ đều tạo ra hai câu hỏi mới,
và hai cơ hội mới.
Và nếu bạn tin vào điều đó,
thì bạn sẽ tin rằng hiện giờ... Tôi nghĩ như thế này:
tôi tin rằng ta vẫn còn rất tạm bợ
và tôi còn chưa nói về giao diện người dùng trên mạng.
Có rất nhiều thứ tạm bợ, rất nhiều thứ dở tệ.
Ta đang ở giai đoạn Máy giặt Hurley năm 1908 của internet.
Ta đang ở đó đấy.
Dù ta không bị mắc tóc vào nó.
Nhưng đó là mức độ thô sơ của ta hiện giờ.
Ta đang ở thời 1908.
Và nếu bạn tin điều đó thì những thứ như này
sẽ không làm bạn khó chịu. Đây là hồi 1996:
... khiếm khuyết chồng chất - khiến trải nghiệm online rất tệ hại."
1998: "amazon. tiêuđời."
Và 1998, "amazon.nổtung"
Mẹ tôi ghét tấm ảnh này.
Nhưng, nếu bạn tin rằng đây mới chỉ là khởi đầu,
nếu bạn tin đây mới chỉ là Máy giặt Harley năm 1908,
thì bạn cực kì lạc quan.
Và tôi nghĩ ta đang ở đó.
Và tôi nghĩ phía trước ta còn nhiều cải tiến
hơn là đằng sau ta.
Và năm 1917, Công ti Sears... Tôi muốn trích cho đúng.
Đây là quảng cáo họ đăng năm 1917.
Nó nói : "Hãy dùng điện cho nhiều thứ hơn đèn".
Và tôi nghĩ ta đang ở đó.
Ta vẫn đang ở giai đoạn đầu. Xin cảm ơn.