Etrafımıza bakarsak,
bizi çevreleyen şeylerin çoğu
dünyanın çeşitli yerlerinde toprağa gömülü
taş ve çamur olarak yaşama başladı.
Fakat, tabii ki, şimdi taş ve çamur gibi görünmüyorlar;
TV kameraları, mönitörler,
sinir bozucu radyo mikrofonları gibiler.
Ve böylece bu büyülü dönüşüm
projemde ulaşmaya çalıştığım şeydi,
Tost Makinesi Projesi diye tanındı.
Ve ayrıca Douglas Adams'ın
bu alıntısından esinlenildi.
Ve durum da "Otostopçunun Galaksi Rehberi"nden.
Ve bahsedilen durumda
kitabın kahramanı -- 20. yy insanı olur kendisi --
teknolojik olarak sadece ilkel insanlardan oluşmuş
garip bir gezegende bulur kendini.
Ve o şunu farz eder gibi olur, evet
o -- bu köylülerin --
imparatoru olacak
ve teknolojiye, bilime ve elementlere
olağanüstü hakimiyetiyle
halkını dönüştürecek,
fakat, tabii, şunu anlar ki
insanlığın geri kalanı olmadan,
bırakın tost makinesini,
bir sandöviç yapmaktan acizdir.
Ama onun Wikipedia'sı yoktu.
O halde tamam diye düşündüm
deneyeceğim ve sıfırdan elektrikli bir ekmek kızartma makinesi yapacağım.
Ve, en ucuz ekmek kızartma makinesinin
aynı zamanda en kolay biçimde
tersine mühendisliğe tabi tutulacağı fikrinden hareketle,
gittim ve bulabildiğim en ucuz tost makinesini aldım,
eve götürdüm
ve bu nesnenin içinde, ki 3,94 pounda almıştım,
yüzün üzerinde
farklı malzemeden yapılmış 400 farklı parçanın
olduğunu keşfedince
cesaretim kırılır gibi olmuştu.
Bu proje için hayatımın sonuna kadar uğraşamazdım;
belki dokuz ayım vardı.
Öyleyse peki, beş malzeme ile başlarım diye düşündüm.
Ve bunlar çelik, mika,
plastik, bakır ve nikel idi.
Pekala, çelikle başlarsak: çelik nasıl yapılır?
Gittim ve Kraliyet Maden Okulu'ndaki
İleri Mineral Çıkarma Bölümü'nün
bir bakıma Rio Tinto yöneticisi durumundaki bölüm başkanının kapısını çaldım ve dedim ki,
"Çelik nasıl yapılır?"
Ve Profesör Cilliers oldukça kibardı
ve bunu etraflıca izah etti.
Ve lisedeki fen dersinde hatırladıklarımdan --
şey, çelik demirden yapılır,
bundan dolayı bir demir madenine telefon ettim.
Ve, "Merhaba, bir tost makinesi yapmaya çalışıyorum.
Gelip biraz demir alabilir miyim?" dedim.
Ne yazık ki, oraya vardığımda -- Ray çıkagelir.
Beni yanlış duymuş ve
bir poster yapmaya çalıştığımı düşünürek geliyorum zannetmiş,
ve bu nedenle beni madene indirmek için hazırlıklı değildi.
Fakat biraz dırdır edince, bunu yapmasına ikna ettim.
(Görüntü) Ray: Kalker kireçtaşıydı bu.
Ve bu deniz canlıları
tarafından
350 milyon yıl önce
hoş, sıcak bir havada
meydana getirilmiş.
Jeoloji okuduğunda,
geçmişte neler olduğunu görebilirsin.
Ve müthiş değişimler vardı.
Thomas Thwaites: Gördüğünüz gibi, Noel süslemeleri asılmış.
Ve tabii ki, artık aktif bir maden değildi burası,
çünkü, Ray orada madenci olmasına rağmen,
maden kapatılmıştı
ve turistik bir yer olarak yeniden açıldı,
çünkü, öyle ya, Güney Amerika'daki, Avustralya'daki,
her neredeyse, operasyonların büyüklüğüyle
başa çıkamazdı.
Her neyse, bir bavul dolusu demir cevherine kavuşmuştum
trenle onu Londra'ya taşıdım,
ve sonra şu sorunla yüzleştim:
Tamam, bu kaya parçasını tost makinesi için
bileşenlerine nasıl ayırırız?
O yüzden yine Profesör Cilliers'e gittim,
ve bana, "Kütüphaneye git." dedi.
Ben de gittim
ve maden bilimi hakkındaki bölüm dersi kitaplarına bakıyordum --
yapmaya çalıştığım şey açısından tamamen faydasızdı.
Çünkü, elbette, bunu gerçekte nasıl yapacağınızı söylemiyorlar
eğer istiyorsanız kendiniz yapın ve bir tasfiyehaneniz de yoktur.
Böylelikle kendimi Bilim Tarihi Kütüphanesi'ne gidip
bu kitaba bakarken buldum.
Bu maden bilimi hakkında yazılmış ilk kitap
Batı'da yazılmış ilk kitap en azından.
Ve esasen yaptığımdan elde ettiğim sonuç
işte şu gördüğünüz tahta baskı kalıbıydı.
Fakat körük yerine, yaprak üfleyicim vardı.
(Gülüşmeler)
Ve bu proje boyunca hep yeniden olan bir şeydi,
neydi bu; siz daha ufak ölçekte çalışmak istedikçe,
zamanda daha da geriye gitmeniz gerekiyordu.
Ve işte demir eritildikten
bir gün ve yaklaşık
yarım gece sonrası.
Bu şeyi tutup çıkardım,
ve o şey demir değildi.
Fakat neyse ki,
Internette mikrodalgayı kullanan
sanayi fırınları için bir icat buldum.
Ve 30 dakikalık
tam güçle işlemi bitirebilmiştim.
Böylece, sonraki --
(Alkış)
Sonraki elde etmeye çalıştığım şeyse bakırdı.
Yine, bu maden
bir zamanlar dünyadaki en büyük bakır madeniydi.
Artık değil,
fakat emekli bir jeoloji profesörü buldum,
beni aşağıya indirmesi için.
Ve dedi ki, "Tamam, madenden biraz su almana izin vereceğim."
Ve su almak istememdeki sebep ise,
madenlerden akıp geçen suların
asitli hale gelmesi
ve madendeki çözülmüş mineralleri
toplamaya başlaması.
Ve buna güzel bir örnek ise Portekiz'deki
Rio Tinto'dur.
Gördüğünüz üzere, içinde çözülmüş çok fazla mineral var.
O kadar çoklar ki
gerçekten asitli ve toksik koşulları
seven bakterilerin yuvası olmuştur şimdi.
Her neyse, madenin olduğu
Anglesey adacığından alıp getirdiğim suda --
yeterli bakır mevcuttu
o kadar ki metalden elektrik fişimin
çivilerinin dökme işlemini yapabilecek kadar.
O halde sıradaki işim: Mika getirmek için
çıkıp İskoçya'ya gittim.
Ve mika bir mineraldir,
çok iyi bir yalıtkandır
ve elektriği yalıtmada çok iyidir.
Burada mika elde ediyorum.
Bugün hakkında konuşacağım son malzeme ise plastik.
Ve tabii ki,
tost makinemin plastik bir kutusunun olması lazımdı.
Plastik, ucuz elektrikli eşyaların
ayırt edici özelliğidir.
Plastik petrolden yapıldığına göre, BP'ye telefon açtım
BP'nin halkla ilişkiler bölümünü eğer beni bir
petrol sondaj kulesine uçururlarsa ve
bir bidon petrol almama izin verirlerse
onlar için harika olacağına
ikna etmeye çalışarak bariz bir saat harcadım.
Besbelli BP'nin kafasında daha fazlası vardı.
Öyleyken bile
ikna olmamışlardı
ve "Tamam, sizi arayacağız," dediler -- hiç aramadılar.
Ben de plastik elde etmenin başka yollarını aradım.
Ve aslında bitkilerden elde edilen yağlardan da
plastik yapabilirsiniz, aynı zamanda nişastalardan da.
İşte patates nişastasından
plastik elde etme çabaları.
Bir süre için gerçekten iyi görünüyordu.
Orada gördüğünüz üzere, ağaç gövdesinden yaptığım
kalıbın içine boşalttım.
Ve bir süre için iyi görünüyordu,
fakat onu dışarıda bıraktım, çünkü kuruması için dışarıda durması lazım,
ve maalesef geri geldiğimde
hidrolize olmamış patates parçalarını yiyen salyangozlar vardı.
Çaresizlik yüzünden de diyebiliriz,
başka türlü düşünebileceğime karar verdim.
Ve sahiden yerbilimciler isim koydular --
şey, tartışıyorlar isim koyma konusunda --
yaşadığımız çağı --
yeni bir jeolojik çağ olarak isimlendirme konusunda tartışıyorlar
Antroposen denilen, İnsanın çağı.
Ve çünkü geleceğin yerbilimcileri
şu anda oluşan kaya tabakalarında
bir tür keskin değişim görebilir.
Böylece aniden, bunlar Çernobil ve 1945 yılından beri patlatılan
2,000 civarındaki nükleer bombadan dolayı
bir bakıma radyoaktif hale gelecek.
Ve ayrıca nesil tükenme durumları da olabilir --
fosillerin aniden kaybolması gibi.
Ve ayrıca, düşündüm de,
kayalara yerleştirilmiş
sentetik polimerler,
plastikler de olabilir.
Yani böyle bir plastik aradım --
böylece bu günümüzün modern kayalarından
birkaçını araştırıp bulabileceğime karar verdim.
Ve Manchester'a gittim
Axion Geridönüşüm adlı yeri ziyaret için.
Ve orada çalışanlar WEEE denilen işin en önemli yanıyla uğraşıyordu,
ki bu Avrupa elektrik ve elektronik atık yönetmeliği oluyor.
Ve bu, henüz yapılan ve evlerimizde
bir süre kullanıldıktan sonra
katı atık sahalarına
gönderilecek olan ıvır zıvır dağı ile
başa çıkabilmek için yürürlüğe kondu.
Ama işte bu.
(Müzik)
(Gülüşmeler)
İşte burada tost makinemin
bir resmi.
(Alkış)
Bu kutusuz hali.
Ve işte raflarda yerini almış.
Teşekkürler.
(Alkış)
Bruno Giussani: Bunun bir kez fişini taktığını söylediler.
TT: Hı hı, fişini taktım.
Görebiliyor musunuz bilmiyorum,
fakat kablolar için bir t bir yalıtım yapamadım.
Kew Gardens, gelip de onların
lastik ağacına dalamayacağım konusunda ısrarcıydı.
O yüzden kablolar yalıtımsızdı.
Bu ev yapımı fişe takılı
ev yapımı bakır kablolardan 240 volt
elektrik geçiyordu.
Ve yaklaşık beş saniye kadar,
tost makinesi kızarttı,
fakat sonra, maalesef,
element kendini eritti diyebiliriz.
Ama dürüst olmak gerekirse, bunu kısmi bir başarı saydım.
BG: Thomas Thwaites. (TT: Teşekkürler.)