Deshiroj te filloj me nje pyetje:
Kur ishte hera e fundit qe ju thane po silleshit si nje femije
Per femije si une,
te quajturit feminor eshte nje ndodhi e shpeshte.
Sa here qe bejme kerkesa iracionale
sillemi ne menyre te papergjegjeshme
ose shfaqim shenja te tjera
te nje normal qytetar Amerikan
quhemi fëmijë,
e cila vertet me shqeteson.
Ne fund te fundit, hidhuni nje sy ketyre ndodhive
Imperializimi dhe kolonizimi
luftrat boterore, George, W Bush.
Pyesni veten: Kush eshte përgjegjës? Te rriturit.
Tani, cfare kane bere femijet ?
Atehere, Anne Frank mallëngjeu miliona
me tregimet a saj te fuqishme per Holokaustin,
Ruby Bridges ndihmoi te jepte fund segregimit ne Shtetet e Bashkuara,
dhe, me se fundmi,
Charlie Simpson mblodhi
£120.000 paund per Haiti
me bicikleten e tij te vogel
Keshtu, sic mund ta shikoni te evidentuar nga keto raste
mosha nuk ka te beje fare.
Vetite qe fjala feminor adreson
shpesh vihen re tek te rriturit
dhe ne duhet te heqim dore nga kjo fjale diskriminuese ne lidhje me moshen
kur kritikojme sjelljen
ne lidhje me papergjegjesine dhe mendimin iracional.
(Duartrokitje)
Faleminderit
Dhe prape, kush e vendos
qe disa lloje mendimi iracional
nuk jane pikerisht ato per te cilat bota ka nevoje.
Ndoshta ju kishit deshira te medha me pare,
por e ndale veten duke menduar:
Eshte e pamundur ose kushton shume
ose kjo nuk do te me ndihmoj mua.
Per mire apo keq, ne femijet nuk mendojme shume
kur vjen ceshtja tek arsyet pse nuk duhen bere gjera.
Femijet mund te kene plot aspirata frymezuese
dhe mendime shpresemedha
si deshira ime qe askush te mos ndihet i uritur
ose si utopia qe cdo gje duhet te jete e lire.
Sa nga ju akoma enderroni ashtu
dhe besoni ne mundesi?
Ndonjehere njohja e historise
dhe deshtimeve te idealeve utopike te kaluara
mund te jete nje barre
sepse ju e dini qe nese cdo gje eshte e lire
grumbulli i ushqimit do te harxhohej
dhe do te pakesohej dhe do conte drejt dhe ne kaos.
Nga ana tjeter,
ne femijet akoma enderrojme per perfekten
dhe kjo eshte dicka e mire sepse ne menyre
qe te bejme gjerat realitet
duhet ta enderrosh ne fillim.
Ne shume menyra, guximi per te imagjinuar
ndihmon te shtysh tutje limitet e mundesise.
Per shembull, ne Museun e Xhamit ne Tacoma, Washington
shteti im ametar --yoohoo Washington-
(Duartrokitje)
ka nje program te quajtur Femijet Dizenjojne Xhamin
dhe femijet projektojne idete e tyre artistike me xham.
Tani, artisti rezident tha qe morren
disa nga idete me te mira nepermjet ketij programit
sepse femijet nuk mendojne per limitet
apo se sa e veshtire eshte te perthyesh xhamin ne disa forma.
Ata thjesht mendojme per ide te mira
Kur ju vjen ne mendje xhami, ju mund te
mendoni per dizenjime shumengjyreshe prej Chihuly
ose ndoshta vazo Italiane,
por femijet sfidojne artistet e xhamit te mendojne me tej
ne dimensionin e gjarperinjeve zemerthyer
dhe kukullave prej bejkon, qe sic mund ta shikoni kane vizione prej mishi.
(Te qeshura)
Tani, mencuria jone e trasheguar
nuk ka pse te jete njohuria e njerezve te specializuar.
Dihet qe femijet mesojne shume nga te rriturit,
dhe gjithashtu ka shume gjera per te ndare.
Une mendoj qe te rriturit duhet te fillojne te mesojne nga femijet.
Une bej nje pjese te mire te ligjeratave perpara nje turme te arsimuar
mesues dhe student, dhe me pelqen kjo analogji.
Nuk duhet te jete vetem mesuesi ne krye te klases
duke u thene studentve, beni kete ose ate.
Studentet duhet tu japin mesim mesuesve te tyre gjithashtu.
Procesi is mesimit midis te rriturve dhe femijeve
duhet te jete reciprok.
Fatkeqesisht, e verteta eshte pak ndryshe,
dhe ka shume te bej me besim ose me mungesen e tij.
Nese nuk ke besim tek dikush, ndodh qe i kufizon apo jo.
Nese do te dyshoja aftesine e motres time te madhe
qe te me paguante me 10 per qind interesin
qe vendosa ne huamarrjen e saj,
Atehere do ta ndaloja ate te me merrte akoma leke hua
derisa te ma paguante plotesisht.
Meqe ra fjala, eshte histori e vertet.
Ndodh qe te rriturit te kene
nje sjellje kufizuese te perhapur kundrejt femijeve
qe nga cdo "mos e bej ate"
"mos e bej kete" ne fletore
deri tek perdorimi i internetit ne shkolle.
Sic e ka treguar historia, regjimet behen me shtypese
kur ndihen te kercenuar ne lidhje me ushtrimin e kontrollit.
Dhe megjithese, te rriturit nuk jane ne nivelin
e regjimeve totalitare,
ndodh qe femijet nuk kane ose kane pak impakt ne vendosjen e rregullave
ne nje kohe kur sjellja duhet te jete reciproke.
gje qe do te thote qe te rriturit duhet te mesojne
te konsiderojne deshirat
e me te rinjve
Cfare eshte me keq sesa kufizimi
eshte qe te rriturit shpesh nenvleresojne aftesite e femijve.
Ne i duam sfidat, por kur besimi eshte i ulet
me besoni, ne fundosemi.
Prinderit e mi kishin cdo gje pervec mungeses se besimit
per mua dhe motren time.
Normalisht, ata nuk na thane te beheshim doktore
apo avokate ose dicka te ngjashme
por babi na lexonte
per Aristotelin
dhe per luftuesit e pare te mikrobeve,
ne nje kohe kur shume femije te tjere degjonin
"Rrotat e autobusit shkojne rreth e qark".
Normalisht e kemi degjuar dhe ate por "Luftuesit Pioner te Mikrobeve" eshte mbigjithecka.
(Te qeshura)
Me pelqente te shkruaja qysh nga mosha kater vjec,
dhe kur isha gjashte
mami me bleu laptop-in tim te paisur me Microsoft Word
Faleminderit Bill Gates dhe faleminderit mami.
Kam shkruar mbi 300 tregime te shkurtra
me ate laptop
dhe desha ti botoja.
Ne vend qe te talleshin me idene
qe nje femije donte te botonte
ose te thoshin prit sa te rritesh,
prinderit e mi me mbeshteten shume.
Shume botues nuk ishin inkurajues.
Nje botues i madh per libra femijesh tha ne menyre ironike
qe ata nuk punonin me femije.
Botues per femije qe nuk punon me femije?
Nuk e di, por duket sikur po tjeterson nje klient te madh aty.
(Te qeshura)
Nje botues, Action Publishing
kishte vullnetin te merrte kurajon dhe te besonte
dhe te degjonte cfare kisha per te thene.
Ata botuan librin tim te pare "Gishta Fluturues,"-- mund ta shikoni ketu --
dhe qysh prej atehere, eshte perdorur ne qindra shkolla
dhe u adresohet mijra edukatorve,
dhe se fundmi, sot, duke folur me ju.
E vleresoj vemendjen tuaj sot
sepse tregon qe vertet e konsideroni,
ju degjuat.
Por ka nje problem me kete situate roze
sesi femijet jane me mire sesa te rriturit.
Femijet rriten dhe behen te rritur tamam si ju.
(Te qeshura)
ose si ju, vertet ?
Synimi eshte te mos ti kthejme femijet ne kete lloj te rriturish,
por ne te rritur me te mire sesa keni qene ju,
dicka qe mund te jete pak e veshtire
duke konsideruar kredencialet tuaja
por menyra sesi progresi ndodh
eshte sepse gjenerata te reja dhe kohe te reja
rriten, zhvillohen dhe permiresohen me shume sesa te meparshmet.
Eshte arsyeja pse nuk jemi me ne Epoken e Erret.
Pavaresisht nga pozicionet tuaj ne jete
eshte e detyrueshme te krijohen mundesi per femijet
ne menyre qe ne te rritemi tju zevendesojme ju.
(Te qeshura)
Te rritur dhe pjesemarres ne TED
ju duhet te degjoni dhe te mesoni nga femijet
te na besoni dhe te prisni me shume nga ne.
Duhet te na vini vesh sot,
sepse ne jemi liderat e te ardhmes,
cka do te thote qe ne do te kujdesemi per ju
kur te jeni te vjeter dhe te moshur. Jo, thjesht po bej shaka.
Seriozisht, ne do jemi gjenerata tjeter,
ajo qe do te coj boten me tej.
Dhe, nese ju mendoni qe kjo nuk ka rendesi per ju
konsideroni qe klonimi eshte i mundur,
dhe perfshin te kthehesh ne femijeri perseri,
per te cilen, ju mund te doni te dini
njesoj si gjenerata ime.
Bota ka nevoje per mundesi
per lider dhe ide te reja.
Femijet kane nevoje per mundesi ne menyre qe te drejtojne dhe t'ja dalin mbane.
Jeni gati ta realizoni?
Sepse problemet e botes
s'mund te jene placke e vyer e familjes.
Faleminderit
(Duratrokitje)
Falemiderit. Faleminderit.