Pat Mitchell: Tekrar TEDWomen sahnesine ilk çıkışın.
Sheryl Sandberg: Tekrar ilk çıkışım. Hepinizi görmek çok güzel. Buradan bakıp, çok sayıda
kadın görmek her zaman güzel.
O kadar alışık olmadığımız bir durum ki, hepimiz için öyle olsa gerek.
PM: Konuyla ilgili ilk konuşmalarımızda, sosyal medya hakkında olmasa mı acaba, demiştik.
Öyle olması bekleniyordu ama senin aklında daha ziyade
şu varolmayan liderlik pozisyonları vardı, özellikle de teknoloji ve sosyal medya sektöründekiler.
Sonra bu düşünce nasıl gelişti de, senin yaptığın o TED konuşmasını yapmana yol açtı?
Bu sahneye çıkıp kadınlar hakkında konuşmaktan cidden çekiniyordum.
Çünkü, sanırım pek çoğumuz gibi iş dünyasının içinde büyüdüm.
Asla kadın olmaktan söz etmezsiniz, çünkü ederseniz kadın olduğunuzu fark edebilirler, değil mi?
Fark edebilirler. Ya da daha kötüsü, "kadın" derseniz masanın diğer tarafındakiler
sizin özel ilgi beklediğinizi veya şikayet ettiğinizi düşünebilirler,
daha da kötüsü dava açabileceğinizi. Dolayısıyla katlandım -- (kahkahalar)
Öyle değil mi? Tüm kariyerim boyunca katlandım ve
kadın olmakla ilgili konuşmadım, herkesin içinde asla konuşmadım.
Fakat farkettim ki bu da işe yaramıyor.
20 küsur yıl önce üniversiteden mezun olduğumda şöyle düşündüm:
Hem kadın hem erkek çalışma arkadaşlarım var, üstlerim ise hep erkek.
Ama bu değişebilir.
Çünkü senin neslin eşitlik için çok mücadele verdi,
eşitlik artık bizim sayılırdı. Ama böyle değildi.
Çünkü yıllar geçtikçe, birer birer eksildik
ve şimdi genellikle odadaki tek kadın ben oluyorum.
Bu konuda pek çok kişiyle konuştum,
TEDWomen'da kadınlar hakkında konuşma yapsam mı diye sordum. "Hayır, sakın ha" dediler.
Kariyerinin sonu olur. Hem ciddi bir yönetici olup
hem de kadınlar hakkında konuşamazsın. Asla ciddiye alınmazsın bir daha.
Fakat arada - senin gibi - birkaç gururlu kişi çıkıp bu konuşmayı yapmalısın dedi.
Kendime, Mark Zuckerberg'in --
Facebook'un kurucusu ve patronum --
hepimize sorduğu soruyu sordum. Korkmasaydım ne yapardım?
Ve korkmasaydım ne yapardım sorumun cevabı şu: TED sahnesine çıkar,
kadınlar ve liderlik hakkında konuşurdum. Ben de öyle yaptım ve hâlâ yaşıyorum. (Alkış)
PM: Bence sadece hâlâ yaşıyor değilsin, Sheryl. O ânı düşünüyorum da,
sen ve ben sahne arkasındaydık ve sen bana dönüp
bir hikaye anlattın.
Ben de dedim ki -- son dakikada -- biliyor musun, bu hikayeyi kesinlikle paylaşmalısın.
SS: Ya, evet. PM: Neydi o hikaye?
SS: Yolculuğumun en önemli bölümüydü. TEDWomen'a çıkacaktım --
yeri başkentteydi -- ben de burada yaşıyorum, dolayısıyla bir gün önce uçağa binmem gerekiyordu.
Kızım üç yaşındaydı ve bacağıma yapışıyordu: "Anne, gitme".
Pat de arkadaşım olduğu için yapacağım konuşmadan bağımsız olarak
ki konuşmam rakamlar ve bir sürü bilgi doluydu, kişisel hiç bir şey yoktu,
Pat'e bu hikayeyi anlattım. Dedim ki, zor bir gün geçiriyorum.
Dün kızım bacağıma yapışıp "Gitme" diyordu.
Ve sen bana bakıp, bu hikayeyi anlatmalısın, dedin.
TED sahnesinde mi diye sordum. Şaka mı yapıyorsun?
Sahneye çıkıp kızımın bacağıma yapıştığını mı itiraf edeceğim?
Ve sen, evet, dedin. Çünkü eğer daha fazla kadının liderlik pozisyonlarında olması hakkında bir konuşma yapacaksan,
bunun ne kadar zor olduğu hakkında dürüst olmalısın.
Ben de öyle yaptım. Ve bence bu yolculuğun gerçekten önemli bir kısmı.
Aynı şey kitabımı yazdığımda oldu. Kitabı yazmaya başladım. İlk bölümü yazdım.
Harika olduğunu düşünüyordum. Veriler ve rakamlarla doluydu.
Anaerkil Maasai kabileleri ve onların sosyolojik kalıplarına dair üç sayfam vardı.
Eşim okudu ve dedi ki, bu senin diyet besinlerinden yemek gibi. (Kahkahalar)
Kimse -- diyet besin üreticisi varsa özür dilerim -- hiç kimse bu kitabı okumaz.
Ve bu arada farkettim ki, daha dürüst ve daha açık olmalıyım.
Kendi hikâyelerimi anlatmalıyım. Pek çok durumda özgüvenimin, hâlâ olması gerektiği gibi olmadığının hikâyesini.
Yürümeyen birinci evliliğimi. İş yerinde ağlamamı.
Oraya ait hissetmeyişimi, bugün bile hâlâ suçlu hissedişimi.
Bu sahnede başlayıp, "Lean In (Sınırlarını Zorla)" kitabına giden, en temele inen yolculuğumun bir parçası da,
bu zorluklara dair daha açık ve dürüst olmaya dair.
Böylece diğer kadınlar daha açık ve dürüst olabilirler
ve hepimiz gerçek eşitliğe doğru beraber çalışabiliriz.
PM: Sanırım kitabın en vurucu noktalarından biri,
bence, bu kadar ilgi görmesinde ve tüm dünyada yayılmasında etkin olan
senin kitapta özelinden bahsetmen, ve açıkça belirtiyorsun,
diğer kadınların bilmesinin önemli olduğu konuları gözlemlerken
sen de bir çoğumuzun yaşadığı aynı zorlukları yaşamışsın,
engelleri göğüslemiş ve muhtemelen seninle aynı şeylere inanmayan kişilerle karşılaşmışsın.
Peki, bu süreçten biraz bahset, özelini herkesle paylaşmaya karar vermen
ve sonrasında kendini bu zorlukları çözme konusunda
uzman gibi birinin yerine koyman.
SS: TED konuşmamı yaptıktan sonra olanlar --
bilirsin, kitap yazma beklentim yoktu, ben yazar değilim,
konuşmam çok izlendi ve insanların hayatlarını gerçekten etkilemeye başladı.
Harika bir mektup aldım. Aldığım ilk mektuplardan biriydi ve bir kadındandı.
Kendisine iş yerinde çok buyuk bir terfi sunulmuş ve o bunu reddetmiş.
En yakın arkadaşına terfiyi reddetiğini söyleyince, arkadaşı da ona,
bu TED konuşmasını mutlaka izlemelisin, demiş.
Böylece o da konuşmayı izlemiş ve ertesi günü işine geri dönüp sunulan terfiyi kabul etmiş,
evine gitmiş, eşine alışveriş listesini uzatmış. (Kahkahalar)
Ve demiş ki, ben bunu yapabilirim.
Benim için gerçekten önemli olan -- sadece iş dünyasındaki kadınlar değil
her ne kadar pek çoğundan haber almış olsam ve de konuşmam pek çok iş kadınını etkilemiş olsa da,
aynı zamanda, farklı koşullara sahip olan insanların etkilenmiş olmasıydı.
Johns Hopkins'de gorev alan bir doktorla tanismistim
ve bana dedi ki, benim TED Talk konusmami izleyene kadar hic farkina varmamis;
sinifindaki ogrencilerin yarisi kadin olmasina ragmen
siniftaki erkekler kadar soz hakki almiyorlarmis.
Sonrasinda dikkat etmeye baslamis; ogrencilerin soz almasini isteyince gormus ki hep erkekler ellerini kaldiriyor.
Kiz ogrencilerini soz almalarini tesvik etmeye baslamis
ama ise yaramamis.
Sonunda herkese demis, artik el kaldirip soz almayacaksiniz, ben istedigim ogrenciye kaldiracagim.
-- ki erkek ve kiz ogrencileri esit olarak derse kaldirabilsin. Boylece kendine kanitlayabilmis ki
kiz ogrenciler de sorulari en az erkek ogrenciler kadar iyi cevaplayabiliyorlar
ve o da bu gozlemini kiz ogrencilerine anlatabilmis.
Bir de, calismayan bir ev hanimi vardi, sartlari zor olan bir semtte yasayan
semtindeki okul da pek iyi degil, dedi ki bu TED Talk -- hic kurumsal bir ise sahip olmamis su ana kadar,
ama bu TED Talk, cocugunun okuluna gidip ona daha iyi bir ogretmen verilmesi icin mucadele etmesine ilham vermis.
Ve sanirim bu benim kendimi bulmamin bir parcasiydi.
Ve farkina vardim ki baska kadinlar ve erkekler de kendilerini bunun araciligiyla bulabilirler
bu da yaptigim konusmadan kitaba gecisim sebebi oldu.
PM: Kitabinda, sadece kendini dile getirmedin, ki bu net ve guclu bir sekilde yer aliyor kitabinda,
hem de ogrenmis olduklarini da paylasiyorsun --
diger insanlarin tecrubelerinden cikardiklarini.
Ve bu yuzden seni konumlandirmayi dusundugum yer --
sinirlari zorlamak konusunda bir cesit uzman oldun.
Peki bu nasil histi, ve nasil bir yer edindi hayatinda?
Sadece bir kitap, en cok satilan bir kitap ve en cok izlenilen bir konusma degil,
bir hareket ortaya cikardin, insanlar iste gosterdikleri tavirlari artik bu sekilde tanimliyorlar,
'kendimi on plana cikariyorum'.
SS: Minnettarim, onur duyuyorum, mutluyum ve bu sadece en baslangici.
Yani bilmiyorum uzman miyim -- ya da herhangi birinin bu konuda uzman olabilecegini. Kesinlike bu konuda cok arastirma yaptim.
Her arastirmayi okudum, her dokumani detayli inceledim
ve cikarilacak dersler cok net. Cunku bildiklerimiz sunlar:
Biliyoruz ki dunyanin her yerinde kliseler kadinlari liderlik pozisyonlarindan alikoyuyorlar.
Bu cok dikkat cekici. 'Lean In - Sinirlarini Zorla' cok global, tum dunyayi dolastim,
bunun hakkinda konustum, ve -- kulturler cok farkli.
Kendi ulkemiz icerisinde bile, Japonya'ya, Kore'ye, Cin'e, Asya'dan Avrupa'ya kadar,
her yer cok farkli. Sadece bir sey disinda: Cinsiyet
Dunyanin her yerinde, kulturu ne olursa olsun,
erkeklerin guclu, kendine guvenen ve agresif olmasi, kendini ifade etmesi gerektigini dusunuyoruz
kadinlar da kendisine soz dustugunde konusmali, digerlerine yardim etmeli diye dusunuyoruz.
Su an dunyanin her yerinde,
kadinlar "patronluk taslayan" diye adlandirilir. "Patronluk taslayan" kelimesinin,
kucuk kizlar icin, her dilde tanimlanmis bir karsiligi var.
Bu kelime erkek cocuklari icin neredeyse hic kullanilmamakta,
cunku eger kucuk bir erkek cocugu liderlik gosterirse bunun icin olumsuz bir kelime yoktur,
bu beklenilen bir seydir. Ama eger kucuk bir kiz liderlik yaparsa o zaman patronluk taslamis olur.
Burada fazla erkek izleyici yok ama biraz sabredin.
Eger erkekseniz o zaman diger erkekleri temsil etmeniz gerekiyor simdi.
Eger is yerinde size cok agresif oldugunuz soylendiyse lutfen elinizi kaldirin.
(Kahkahalar) Her zaman bir kac tane cikar boyle, genelde yuzde bes civarinda gezer. Tamam, hazir olun beyler.
Eger kadinsaniz ve size is yerinde cok agresif oldugunuz soylendiyse lutfen elinizi kaldirin.
(Kahkahalar) Bu, izleyiciler tarafindan dunyanin her ulkesinde ayni cevaplandi
ve verilerle guclu bir sekilde deskteklenmekte.
Simdi, kadinlarin erkeklerden daha agresif olduklarini mi dusunuyoruz? Tabi ki hayir.
Sadece onlara farkli bir mercekten bakiyoruz
ve is yerinde gorevinizi yapmak, sonuc almak, onderlik etmek icin sahip olunmasi gereken bircok ozelligin
'patron' olan erkekte,
'patronluk taslayan' kadinda oldugunu dusunuyoruz.
Ve bunula ilgili iyi haber ise bunu kabullenerek degistirebilecek olmamiz.
Bu yolculukta beni en mutlu eden anlardan biri,
kitabim yayinlandiktan sonra, Cisco'nun CEO'su John Chambers ile ayni sahnede bulundum.
Kitabimi okumustu. Benimle beraber sahneye cikti, tum yonetici kadrosunun karsisina cikmam icin beni davet etmisti,
kadinlar ve erkeklerden olusan bir ekip; ve dedi ki, bu konuda iyi oldugumuzu dusunuyordum. Bu konuda kendimin iyi oldugunu dusunuyordum.
Sonra bu kitabi okudum, ve anladim ki, biz -- benim sirketim --
biz butun ust duzey kadin calisanlarimiza cok agresif olduklarini soyledik.
ve su anda, bu sahnede, ozur diliyorum.
Ve bilmenizi istiyorum ki bunu bir daha yapmayacagiz.
PM: Bunu bildigimiz bir suru diger insanlara da gonderebilir miyiz? (Alkislar)
SS: Ve John'in bunu yapmasinin sebebi sirketine bunun faydali olacagina inanmasi
ve bu sekilde onyargilari kabul etmek bu durumu degistirebilir.
Bir dahakine birinin kucuk bir kiz cocuguna 'patronluk tasladigini' soyledigini gorurseniz
kocaman bir gulumemeyle o kisinin yanina gidin, ve deyin ki
"Bu kucuk kiz patronluk taslamiyor. Bu kucuk kizin yonetim ve liderlik yetenegi var." (Kahkahalar)
PM: Biliyorum sen de kendi kizina boyle diyorsun. SS: Kesinlikle.
PM: Kitabinda buna odaklandin -- ve senin de dedigin gibi bunu yazma sebebin
bununla ilgili diyalog yaratmak.
Yani, bunu acikca soyleyelim, bu gerceklerle yuzlesin, kadinlar --
acik kapilarin ve imkanlarin daha cok oldugu zamanlarda bile
liderlik pozisyonlari elde edemiyorlar.
Peki bu kitabin cikmasini takip eden aylarda,
ki 'Lean In - Sinirlarini Zorla' buna odaklanip demisti ki
devam eden zorluklardan bazilari bunlar ve bunlarin cogunu kendi icimizde sahiplenmemiz gerekiyor
ve kendimize donup bakmaliyiz. Degisen ne oldu?
Herhangi bir degisiklik gordun mu?
SS: Tabi, daha cok diyalog oldu, ki bu harika.
Ama benim icin onemli olan, herkes icin oyle oldugunu dusunuyorum, icraat.
Bu yuzden gittigim her yerde, CEO'lar, cogunlukla erkek, bana diyorlar ki
bize cok paraya mal oluyorsun
cunku tum kadinlar kendilerine erkekler kadar maas odenmesini istiyorlar.
Ve onlara diyorum ki, hic de ozur dilemeyecegim. (Kahkahalar)
Hic. Yani, kadinlara erkeklere odendigi kadar odeme yapilmali.
Gittigim her yerde, kadinlar bana zam icin talepte bulunduklarini soyluyorlar.
Gittigim her yerde, kadinlar esleriyle olan iliskilerinin daha iyiye gittigini soyluyorlar,
evde daha cok yardim istiyorlar, is yerinde hakettikleri terfileri istiyorlar,
ve en onemlisi, buna kendilerinin inanmasi. Kucuk seylerde bile.
Eyaletlerden bir tanesinin valilerinden biri bana demisti ki, kendisi daha fazla kadinin gercekten de
odanin kenarinda oturduklarinin farkina varmamis
ve simdi kural koymus, personelindeki tum kadinlar masada onunla beraber oturmak zorundalar.
"Lean In - Sinirlarini Zorla" kitabiyla birlikte attigim bu temel,
kadinlara ya da erkeklere daireler kurmalarinda yardim ediyor -- bunlar kucuk gruplar,
10 kisilik olabilir, ya da ne kadar kisilik isterseniz, bu gruplar ayda bir bulusuyor.
Umdugum, su ana kadar 500'e yakin dairenin olusmasiydi. Harika olurdu bu.
Yani, 500 carpi 10 kisi diyelim.
Su anda 50 ulkede toplam 12.000 daire olusturulmus durumda.
PM: Bu inanilmaz bir sey.
SS: Ve bunlar her ay bulusan insanlar.
Bu gruplardan biriyle tanistim, Pekin'deyken.
Kadinlardan olusan bir grup, hepsi 29 ya da 30 yasinda, Pekin'deki ilk 'Lean In' dairesini baslatanlar,
cogu Cin'in fakir, kirsal kesiminde buyumus.
Bu kadinlar 29 yasinda; toplum tarafindan birer 'artik' olduklari soylenmis onlara
cunku hala evli degiller,
ve ayda bir kez toplanarak biraraya gelmeleri
onlara kendilerini kendileri icin tanimlamalarinda yardimci oluyor.
Kariyerleri nasil olsun istiyorlar. Ne gibi bir esleri olsun istiyorlar, ki es istiyorlarsa.
Onlara baktim, herkes kendini tanitti tek tek
herkes isimlerini soyledi ve nereden geldiklerini
ve ben dedim ki: ben Sheryl Sandberg ve bu benim hayalimdi.
Ve aglamaya basladim orada.
Dogru, bunu kabul ediyorum, degil mi? Bundan daha once de bahsetmistim.
Ama dunyanin bir ucunda bir kadin; kirsal bir koyde buyumus,
evlenmek istemedigi biriyle evlenmesi gerektigi soylenen,
simdi bir grup insanla ayda bir kez bulusup bunu reddedebiliyor
ve hayati kendi kararlariyla buluyor.
Iste boyle bir degisimi umut etmemiz gerekiyor.
PM: Bu mesajin kuresel bir etkisinin olmasi seni sasirtti mi?
Cunku, saniyorum, kitap yeni ciktiginda cogu insan sunu dusunmustu,
bu kitap, genc kadinlarin kariyer basamaklarini cikarken kullanacaklari gercekten onemli bir el kitabi.
Kadinlar bu kitaba goz atmali, engelleri ongormeli ve onlarin farkina varmali
onlari aciga cikartip bunun hakkinda diyalog icerisinde olmalilar,
ama bu gercekten bunu yapan kadinlar icin, kurumsal sektorde bulunanlar icin.
Fakat kitap, dedigin gibi, kirsal ve gelismekte olan ulkelerede de okunmakta.
Bunun hangi kismi seni sasirtti, ve belki de sana yeni bir bakis acisi kazandirdi?
SS: Kitap, kendine guven ve esitlikle ilgili.
Ve gorunen o ki, dunyanin her yerinde, kadinlarin daha fazla kendine guvene ihtiyaclari var
cunku dunya bize erkeklerle esit olmadigimiz soyluyor.
Dunyanin her yerinde, erkeklere secenekleri 've'
kadinlara ise 'ya da' olarak sunulan bir dunyada yasiyoruz.
Kendisine 'butun bunlari nasil yapabiliyorsun' diye sorulan bir erkekle hic karsilasmadim. (Kahkahalar)
Tekrar erkek izleyicilere donuyorum:
Eger size butun bunlari nasil yapabildiginiz sorulduysa lutfen elinizi kaldirin.
(Kahkahalar)
Sadece erkekler cevaplasin.
Kadinlar simdi. Eger size butun her seyi nasil yaptiginiz sorulduysa lutfen elinizi kaldirin.
Farzediyoruz ki erkekler her seyi bir arada yapabilirler -- baska deyisle, is ve cocuk sahibi olmayi.
Farzediyoruz ki kadinlar bunu yapamaz, bu cok gulunc
cunku dunyanin her yerinde, ABD dahil, kadinlarin buyuk cogunlugu
tam zamanli calisiyor ve cocuk sahibiler.
Ve bence insanlar tam olarak mesajin ne kadar kapsamli oldugunu anlamiyorlar.
Miami'de kurtarilmis seks iscileri icin baslatilmis bir grup var.
'Lean In''i insanlarin tekrar makul bir hayata adapte olmasina
yardimci olmak icin kullaniyorlar, onlari pazarlayanlardan kurtariyor ve kitaptan faydalaniyorlar.
Texas'ta 'basari-icin-giyin' gruplari var kitaptan yaralanan,
hic universiteye gitmemis kadinlar icin.
Biliyoruz bu gruplar Etiyopya'ya kadar uzaniyor.
Iste bu esitlik mesajlari -- nasil kadinlarin, erkeklerin sahip olabileceklerine sahip olamayacaklarinin soylenilmesi,
nasil liderligin erkekler icin oldugunun farzedilmesi, nasil sesin erkege ait oldugunun farzedilmesi,
butun bunlar hepimizi etkiliyor ve bunlar bence cok evrensel mesajlar.
Iste bu TEDWomen'in yaptiklarinin bir parcasi.
Inanmamiz gereken bir amac icin bizi birlestiriyor,
bu da daha cok kadin, daha cok ses, daha cok esitlik demek.
PM: Eger simdi baska bir TEDWomen konusmasi yapmak icin cagirilsaydin
kisisel tecrubenden cikarttigin sonucun ne oldugunu
ve kadinlar ile erkekler hakkinda neler ogrendigini soylerdin
bu yolculuk suresince?
SS: Sanirim derdim ki -- bunu cok guclu bir sekilde soylemeye calistim
ama galiba daha guclu de soyleyebilirim --
Mevcut durumun yeterli olmadigini soylemek istiyorum.
Yeteri kadar iyi degil, yeteri kadar hizli bir sekilde degismiyor.
TED Talk konuşmamı yapıp kitabımı yayınladıktan sonra, ABD nüfus sayımı ile ilgili bir senenin daha verisi çıktı.
Ne bulduk biliyor musunuz?
ABD'de maaş farkında kadınlar bakımından bir hareket yok.
Erkegin kazandigi bir dolara karsi kadin icin yetmisyedi cent.
Zenci bir kadınsanız 64 cent.
Latinseniz bu 54 cent.
Bu sayı en son ne zaman yükseldi biliyor musunuz?
2002'de.
Olduğumuz yerde duruyoruz, bir çok şekilde yerimizde sayıklıyoruz.
Sanırım bir çok nedenden dolayi bu konuda gerçekten dürüst olmuyoruz.
Cinsiyetten konuşmak gerçekten çok zor.
"Feminist" kelimesini kullanmaktan çekiniyoruz. Bence bu kelimeye sıkı sıkıya sarılmalıyız.
"Patronluk taslama" teriminden kurtulmamız lazım ve
(Alkışlar)
Sanırım daha yüksek sesle söylerim, "patronluk taslama" teriminden kurtulup
"feminist" kelimesini geri getirmeliyiz, çünkü ihtiyacımız var.
(Alkışlar)
PM: Ve hepimizin daha çok 'sınırlarını zorlaması' gerekiyor.
SS: Çok daha fazla 'sınırlarını zorla'.
PM: Teşekkürler, Sheryl.
'Sınırlarını zorladığın' ve evet dedigin için teşekkürler.
SS: Teşekkür ederim.
(Alkışlar)