Ne yazık ki,
bu konuşmanın bundan sonraki 18 dakikası içinde
şu an hayatta olan dört Amerika'lı
yedikleri besinler nedeniyle
ölmüş olacak.
Benim adım Jamie Oliver, 34 yaşındayım.
İngiltere'den, Essex'tenim
ve son yedi yıldır,
yılmadan, yorulmadan, kendimce
yaşamlar kurtarmaya çalışıyorum.
Ben bir doktor değilim,
bir aşçıyım;
pahalı aletlerim
ya da ilaçlarım yok.
Bilgi ve eğitimi kullanıyorum.
İnanıyorum ki besinlerin gücünün
evimizde bizi yaşamın en iyi parçalarına
bağlayan önemli bir yeri var.
Şu anda korkunç ama
korkunç bir gerçekliğe sahibiz.
Amerika, bu konuda başı çekiyorsun.
Burası dünyanın en sağlıksı ülkelerinden biri.
Lütfen salonda çocukları olanlar
ellerini kaldırabilirler mi?
Lütfen elinizi kaldırın.
Teyzeler, amcalar, siz de
siz de katılın, ellerinizi kaldırın.
Çoğunuz, tamam.
Bizler, son dört nesildir yetişkinler
çocuklarımızı kendi ebeveynlerinden
daha kısa bir yaşam süresi
ile ödüllendirdik.
Sizin çocuğunuz, etrafına besinlerden ördüğünüz
bu manzara nedeniyle
sizden 10 yıl daha az yaşayacak.
Bu odadakilerin üçte ikisi,
bugün, Amerikadakilerin üçte ikisi istatiksel olarak şişman veya obes.
Tamam siz iyisiniz, ama ona da sıra gelecek merak etmeyin.
(Gülüşmeler)
Değil mi?
Kötü sağlığın istatistikleri belirgin,
öyle belirgin ki.
Yaşantımızı ölüm, cinayet, adam öldürme, ne varsa paranoyakça...
paranoyakça korkarak geçiriyoruz. Her gazete başsayfasında bu var, CNN'de...
Tanrı aşkına bakın, cinayet burada, en altta.
Değil mi?
(Gülüşmeler)
(Alkışlar)
Burada gördüğünüz kırmızı olanların her biri
beslenmeye bağlı hastalıklar.
Her doktor, her uzman size bunu söyleyecektir.
Gerçek şu: beslenmeye bağlı hastalıklar, bugün
burada, Amerika'da en büyük katil.
Bu dünya çapında bir problem.
Bir felaket.
Dünyayı silip süpürüyor.
İngiltere, her zaman olduğu gibi hemen arkanızdan takipte.
(Gülüşmeler)
Yakın olduklarını biliyorum, sadece o kadar değiller.
Bir devrime ihtiyacımız var.
Meksika, Avustruralya, Almanya, Hindistan, Çin,
hepsinda obesite ve bozuk sağlığa bağlı sorunlar mevcut.
Sigara içmeyi düşünün.
Şu anda obesite'den daha az maliyetli.
Obesite Amerika'lıların sağlık harcamalarının
yüzde 10'unu oluşturuyor.
Yılda 150 milyar dolar.
On yıl içinde iki katına çıkacak.
Yılda 300 milyar dolar.
Ama dürüst olalım arkadaşlar, o kadar paranız yok.
(Gülüşmeler)
Buraya gönülden inandığım
bir yemek devrimi başlatmak için geldim.
Buna ihtiyacımız var. Tam zamanı.
Bardağın taşmak üzere olduğu bir noktadayız.
Bunu yedi yıldır yapıyorum,
bunu, Amerika'da yedi yıldır yapmaya çalışıyorum.
Şimdi artık ektiklerimizi biçmenin vakti geldi.
Fırtınanın tam ortasına,
Batı Virginia'ya, Amerika'daki en sağlıksız eyalete gittim.
Ya da geçen yıl en sağlıksız eyaletti.
Bu yıl yeribi bir başka eyalete bıraktı, ama onunla sonraki sezon ilgileneceğiz.
(Gülüşmeler.)
Huntington, Batı Virgina.
Güzel bir kasaba.
Artık kanıksadığımız istatistiki
bilgilere, sizin insanlarınızı
onların kalplerini ve ruhlarını eklemek
istedim.
Sizi, önemsediğim bazı insanlarla tanıştırmak istiyorum.
Sizin insanlarınız, sizin çocuklarınız.
Size dostum Brittany'nin resmini göstermek istiyorum.
16 yaşında.
Önünde şimdiye dek yedikleri nedeniyle
6 yıllık ömrü kaldı.
O, evde ya da okulda yemek pişirmeyi öğrenmemiş
besinlerin çevresinin bir parçası olmadığı bir
ortamda büyümüş üçüncü nesil,
annesi veya anneannesi de öyle idi.
Yaşamak için altı yılı kalmış durumda.
Karaciğerini ölümüne tüketiyor.
Stacy, Edwards ailesinden.
Bu normal bir aile, arkadaşlar.
Stacy elinden geleni yapıyor, ama o da üçüncü nesil;
ve evde veya okulda yemek pişirmek ona hiç öğrenmemiş.
Bu aile obes.
Buradaki Justin, 12 yaşında.
160 kilo.
Onunla dalga geçiyor ve tartaklıyorlar,
Bu da kızları, Kate, 4 yaşında.
Daha ilkokula başlamadı ama o da obes.
Marissa. O iyi,sizden biri.
Ama biliyor musunuz? Obes olan babası
onun kollarında vefat etti.
Daha sonra da hayatındaki ikinci en önemli erkek,
amcası, obesite'den öldü.
Şimdi üvey-babası da obes.
Görüyorsunuz ya
obesite ya da beslenme kökenli diğer hastalıklar
Sadece hastaları değil, onlarla beraber
dostlarını, ailelerini, kardeşlerini de
incitiyor.
Bu Peder Steve.
İlham veren biri. Huntington, Batı Virginia'daki ilk yandaşlarımdan.
Bu sorunun en sıkıntılı noktasında yer alıyor.
Insanları gömmesi gerekli, tamam mı?
Ve bundan; ailesini, arkadaşlarını,
çevresindekileri gömmekten bıkmış.
Kış gelince ölen insan sayısı üç kat artıyor.
Bundan usanmış durumda.
Bu önlenebilir bir hastalık. Hayatlar ziyan oluyor.
Bu arada, bu şekilde defnediliyorlar.
Bunu yapmak için donanımız yok.
Ciddiyim, bunları kapıdan çıkarmak bile mümkün değil.
Kaldırmak bile mümkün değil. Forklift.
Ben bunu bir üçgen olarak görüyorum, tamam mı?
Bu besin manzaramız.
Bunu anlamanızı istiyorum.
Bunları daha çnce muhtemelen dinlediniz,
ama bırakın tekrar edelim.
Geçen 30 yılda,
bu ülkenin kalbini söküp atacak ne olmuş olabilir?
Açık ve dürüst olalım.
Modern hayat.
Ana cadde ile başlayalım.
Fast food bütün ülkeyi ele geçirdi. Bunu biliyoruz.
Büyük markalar bu ülkedeki en önemli,
en güçlü isimlerden bazıları.
Süpermarketler de öyle.
Büyük şirketler, büyük şirketler.
30 yıl önce, besinlerin çoğu
yerel ve taze idi.
Şimdi çoğu fazlasıyla işlenmiş ve çeşitli katkı maddeleri ve
ilave maddelerle dolular. Hikayenin devamını biliyorsunuz.
Porsyon büyüklüğü elbette ki çok büyük, büyük bir problem.
Etiketleme çok büyük bir problem.
Bu ülkedeki etiketleme bir yüz karası.
Kendi kendilerinin polisi olmak istiyorlar.
Gıda endüstrisi kendi kendine polislik etmek istiyor.
Bu tip bir ortamda? Bunu hak etmiyorlar.
Şeker ile tıkabasa dolu bir şeyi nasıl olur da 'az yağlı' diye etiketleyebilirsiniz?
Ev.
En büyük problem, toplumumzda
yemek kültürünün aktarıldığı yer ve
bu kültürün kalbi kalbi olan ev
kavramı.
Bu artık olmuyor.
Biliyorsunuz, işe gidip geldikçe, yaşam değiştikçe
ve yaşam her zaman gelişir
bu konuya holistik bir şekilde yaklaşmalıyız.
bir an geriye bir adım atın ve dengeyi tekrar değerlendirin.
Bu artık olmuyor, 30 yıldır da olmadı.
Size bir şey göstermek istiyorum.
bu artık çok normal.
Edwards ailesi.
(Video) Jamie Oliver: Hadi biraz konuşalım.
Bu yemekler, her hafta senin ve ailenin
bedenine giriyor.
Ve bunun, çocuklarının erken ölmesine neden olacağını anlamanı istiyorum.
Ne hissediyorsun?
Stacy: Şu anda çok üzgün ve depresif hissediyorum.
Ama biliyorsun, çocuklarımın hayatta başarılı olmalarını istiyorum
ama bu, onları başarıya götürmeyecek.
Ben, onları öldürüyorum.
JO: Evet, öyle yapıyorsun. Öyle yapıyorsun.
Ama bunu durdurabiliriz.
Normal. Okullara dönelim,
daha uzman olduğum bir konu.
Tamam. Okullar.
Okul nedir? Kim icat etmiş? Neye yararlar?
Okullar her zaman bizi gerekli araçlarla donatarak
yaratıcı olmamızı, harika şeyler yapmamızı
para kazanmızı sağlamak için icat edildi.
Biliyorsunuz, çok çok uzun bir süredir de bunu yapıyorlar.
Tamam?
Ama biz, gerçekten de bunları Amerika'daki
sağlık felaketleriyle başa çıkacak şekilde geliştirmedik.
Okul yemeği öyle bir şey ki
çoğu çocuk --aslında günde 31 milyon tanesi--
günde en az iki öğün, kahvaltı ve öğle yemeği
olmak üzere, yılın 180 günü bunu yüyorlar.
Öyleyse, bu duruma bakarak, gerçekten de, okul yemeğinin
ne kadar önemli olduğunu söyleyebiliriz.
(Gülüşmeler)
Dört gözle beklediğiniz gevezeliğime
başlamadan önce....
(Gülüşmeler)
Bir şey söylemeliyim, ki bu çok önemli
önümüzdeki 3 ay içinde büyülü birşeyler
olacağından eminim.
Amerika'nın öğle yemeği aşçıları...
Kendimi onların temsilcisi olarak görüyorum.
Onları küçümsemiyorum
ellerinden gelenin en iyisini yapıyorlar.
En iyisini yapıyorlar.
Ama onlar, kendilerine söyleneni yapıyorlar
ve onlara söylenenler yanlış.
Sistem, muhasebecilerin elinde
Bu işin içinde beslenmeden anlayan
uygun sayıda insan yok.
Bu bir sorun.
Eğer beslenme konusunda uzman değilseniz ve sıkı bir bütçeye sahipseniz
ve bu bütçe de gittikçe daralıyorsa yaratıcı olamazsınız,
kafanızı kuma gömüp farklı yaklaşımlar getiremezsiniz.
Eğer muhasebeciyseniz ve görevinizi yapıyorsanız
bu duruda yapabileceğiniz tek şey
daha ucuz şeyler almaktır.
Şimdi, gerçek şu ki
çocuklarınızın her gün yediği yemek fast food,
fazlasıyla işlenmiş bir besin ve
içinde yeterli taze besin neredeyse hiç yok.
Bliyor musunuz, içindeki katkı maddeleri, E numaraları ve diğerlerine inanamazsınız.
Yeterli sebze yok. Patates kızartması sebze sayılıyor.
Kahvaltıda pizza yiyorlar. Çatal bıçakları dağıtılmıyor.
Çatal bıçak? Hayır, çok tehlikeli.
her sınıfta makas mevcut ama
çatal bıçağa gelince, hayır.
Benim olaya bakışım ise şu şekilde, eğer okulunuzda
çatal bıçak yoksa
eyalet nezdinde fast-food'u destekliyorsunuz. Çünkü elle o yeniyor.
Ve evet bunlar fast-food. Sloppy joe,
hamburger, sosisli,
pizza ve diğerleri.
Sağlık harcamalarınıjn yüzde 10'u, daha önce de söylediğim gibi
obesite ile ilgili. Ve ikiye katlanacak.
Çocuklarımıza öğretmiyoruz.
İlk ve ortaokulda çocuklara besinleri öğretecek
bir müfredat yok. Tamam mı?
Çocuklarımıza besinleri öğretmiyoruz, değil mi?
Bu film bir ilkokuldaki çekimden,
İngiltere'de sık rastlanan bir durumdan.
Video: Bunun ne olduğunu kim biliyor?
Çocuk: Patates. Jamie Oliver: Patates? Bunların patates mi ooduğunu düşünüyorsun?
Bunların ne olduğunu biliyor musun?
Bu ne biliyor musun? Çocuk: Brokoli?
JO: Peki bu ne? Eski dostumuz?
Bu ne biliyor musun tatlım? Çocuk: Kereviz.
JO: Hayır. Bu ne biliyor musun? Çocuk: Soğan JO: Soğan mı? Hayır.
Jamie Oliver: Çocukların besinlerin nereden geldiği konusunda
hiç bir fikri olmadığını anında anlayabilirsiniz.
Video: JO: Bunun ne olduğunu bilen var mı? Çocuk: Eee, Armut.
JO: Bu ne biliyor musun? Çocuk: Bilmiyorum.
JO: Çocuklar ne olduğunu bilmedikleri bir şeyi
asla yemezler.
(Gülüşmeler)
JO: Normal. İngiltere ve Amerika'da
normal bu.
Bunu ne düzeltti tahmin edin, tahmin edin.
İki adet bir saatlik ders.
Çocuklarımıza, olulda besinler hakkında
eğitim vermeliyiz. Nokta.
(Alkışlar)
Size bir şey anlatmak istiyorum.
İçinde bulunduğumuz sıkıntılı durumu
özetleyen bir hikaye, tamam mı?
Süt kadar basit bir şeyden bahsetmek istiyorum.
Her çocuğun okulda süt içme hakkı var.
Çocuklarınız okulda, kahvaltı ve öğle yemeklerinde süt içiyolar, değil mi?
Her gün iki şişe, tamam mı?
Çoğu çocuk bunu yapar.
Ama süt artı faydalı bir şey değil.
Çünkü süt kurulundaki biri, -- beni yanlış anlamayın
sütü ben de destekliyorum, ama süt kurulundaki biri
muhtemelen bir başkasına eğer sütün içine
dünya kadar aroma, boya ve şeker ilave ederseniz
çocukların sütü daha çok seveceğini göstermek için
epey para ödemiş olmalı. Evet.
( Alkışlar)
Elbette bu davranış bulaşıcı olacak.
Elma kurulundaki biri de çocukların
elmalara karamel eklenirse daha çok elma yediklerini gösterecek.
Anlatabiliyor muyum?
Bence, süte aroma eklemeye gerek yok.
Değil mi? Şeker her şeyde var.
Besin içeriklerini iyi biliyorum.
Şeker her şeyde var. Süt bile bu modern çağ
sorunundan kaçamadı.
İşte sütümüz, kartonda.
İçinde bir kutu gazlı içecektekine eşit miktarda
ilave şeker var.
Ve bundan günde iki tane içiyorlar.
Bakın, size göstereyim.
Burada bir çocuk var diyelim
günde sekiz yemek kaşığı şeker tüketiyor.
İşte, burada bir hafta.
İşte bir ay.
Beş yıllık ilköğretim hayatında alacağı şeker miktarını da
göstereyim dedim.
Bu sadece sütten.
Şimdi, sizi bilemem ama
bulunduğumuz bu koşullara bakacak olursak
dünyanın herhangi bir yerindeki
herhangi bir yargıç bu verilere ve kanıtlara bakarak
herhangi bir devleti çocuk istismarından
suçlu bulurdu. Ben buna inanıyorum.
(Alkışlar)
Şimdi bugün buraya --çok istememe rağmen olmadı ama--
kanser veya AIDS'e bir çare buldum diye çıksaydım
bana ulaşmak için birbirinizi yiyiyor olurdunuz.
Bütün bu kötü haberler, önlenebilir.
İyi haber de bu.
Kesinlikle engellenebilir.
Şimdi şöyle düşünelim, burada bir sorunumuz var,
yeniden başlamak zorundayız.
Tamam, öyleyse ne yapmamız lazım?
İşte bunu, değil mi?
Tek kaynaktan sorunu çözemeyiz.
Yeniden başlamalı ve gözle görünür değişiklik yapmalıyız.
Gerçek bir değişiklik, öyle ki gözlerinizin içine bakıp
" 10 yıl içinde çocuklarınızın geleceği
daha farklı görünecek, daha mutlu -- ve unutmayın,
iyi beslenirseniz daha akıllı olursunuz-- daha uzun ömürlü
ve buna benzer şeyler, daha farklı olacak"
diyebilmeliyim, tamam mı?
Öyleyse, süpermarketler.
Başka nereden bu kadar çok alıçveriş ediyorsunuz ki?
Hafta başından sonuna kadar.
Hayat boyunca süpermarketlerde ne kadar para harcarsınız?
Onları çok seviyorum. Ne istersek bize temin ediyorlar. Tamam.
her bir büyük süpermarket
bize bir besin temsilcisi sağlamalı.
Bize alışverişte yardım etmeliler. Meşgul insanlara
hızlı, leziz ve mevsime uygun yemekleri
pişirmeyi göstermeliler.
Bu pahalı değil.
Bazı marketlerde bu var. Bir an önce baştan başa bütün
Amerika'da bunun yapılması lazım.
Büyük markalar, biliyorsunuz büyük gıda markaları
işletmelerinin kalbine besin eğitimini
koymalılar.
Biliyorum, söylemesi yapmaktan kolay.
Bu gelecek. Bu tek yol.
Fast food. Fast food endüstrisi
biliyorsunuz, çok rekabetçi.
Daha önce fast food restoranları ile ilgili
pekçok yazışma ve anlaşmaya şahit oldum.
İşlerin nasıl yürüdüğünü bilirim.
Yani, aslında bizi şeker, tuz, yağ, x, y ve z ile
bağımlı hale getiriyorlar.
Ve herkes de onlara bayılıyor, değil mi?
O zaman, bunlar da çözümğn bir parçası olacak.
Ama bunun için devletin tüm fast food satıcıları ve
restoran sektörünü bir araya getirmesi gerekli.
Beş, altı, yedi yıllık bir süre içinde
bizi yağ, şeker ve diğer besin olmayan maddelere
aşırı çekilde bağımlı hale getirdiler.
Şimdi, büyük markalara ve şu etiketleme olayına dönelim.
Daha önce dediğim gibi, b
u önüne geçilmesi gereken bir saçmalık.
Evet, okul.
Elbette okullarda, sevimli dört yaşından
18, 20, 24 ya da
hangi yaşa kadar gerekirse
o yaşa kadar çocuklarımızı
yerel çiftçilerce yetiştirilen
taze, düzgün gıdalar pişirip
beslemeliyiz.
Çocuklarınız için, taze ve düzgün besinlerin
yeni bir standardı olmalı değil mi?
(Alkışlar)
Mevcut şartlar altında, her bir Amerikalı çocuk
okuldan 10 tarifi pişirebilecek şekilde
mezun olursa bu
onların hayatını kurtaracaktır.
Yaşamsal beceriler.
(Alkışlar)
Bu şu demek, bu kişiler yemek pişirme
prensipleri içinde kendilerince sağa sola giden
genç öğrenciler, genç ebeveynler olabilecekler.
Ekonomik krizin bir daha ne zaman ortaya çıkacağı önemli değil.
Eğer yemek pişirebiliyorsanız, krizin çok da önemi yoktur.
Eğer pişirebiliyorsanız, zamanın çok da önemi yoktur.
İş ortamı. Bu konuda fazla konuşmadık.
Biliyorsunuz, artık çalışanlarına ne yedirdikleri
ya da ne gibi seçenekler sundukları
kurumsal şirketlerin sorumluluğunda.
Buralarda çalışanlar Amerika'nın çocuklarının anne ve babaları.
Marissa, babası onun kollarında öldü.
Sanırım, kurumsal Amerikan şirketleri
çalışanlarını düzgün beslemeye başlasa epey mutlu olurdu.
Kesinlikle ihmal edilmeyecek bir konu bu.
Şimdi eve tekrar dönelim.
Bakın, bunları yapmamız mümkün, hepsi yapılabilir.
Hem bunlara özen gösterebilir hem de ticari olabilirsiniz.
Kesinlikle.
Ama ev, yemek pişirmeyi yeni nesile
tekrar aktarmaya başlamalı.
Kesinlikle, bunu bir felsefe aktarımı olarak yapmalı.
Bu aynı zamanda benim için çok da romantik.
Şimdi bir kişi eğer üç kişiye
yemek pişirmeyi öğretirse
ve bu kişiler de üç arkadaşlarına öğretirlerse
ve bu sadece 25 defa tekrar ederse
bu tüm Amerika'nın nüfusu demek.
Romantik, evet, ama
daha da önemlisi
bu insanların her birinin bireysel
çabalarının bir fark yarattığını göstermek adına
çok önemli.
Kaybolanı yerine koymalıyız.
Huntington Mutfağı. Bu programı yaptığım yer, Huntington,
ve biliyorsunuz, bu insanları özendirerek bir değişim
sağlamayı umduğumuz bir prime time programımız yayında.
Gerçekten bu değiimin olacağına inanıyorum.
Huntington Mutfağı. Bir toplum ile çalışıyorum.
Okullarda çalıştım. Bölgedeki her bir okulu
abur cuburdan, taze besinlere çevirecek
sürdürülebilir bir fon buldum.
Yılda okul başına 6.500 Dolar.
(Alkışlar)
Tek gereken bu. Okul başına 6.500 Dolar.
Mutfak, ayda 25.000 Dolara çıkıyor. Tamam mı?
Bu, yılda 5000 insan eder,
nüfusun yüzde 10'u.
Ve insanlar insanlarla.
Yani, yerel aşçılar yerel insanlara öğretiyor.
Bedava yemek kursları arkadaşlar, ana cadde üzerinde bedava yemek kursları.
Bu gerçek, net olarak elle görülebilir bir değişim.
Amerika'nın her yerinde, eğer geriye bakarsak
pek çok güzel şey oluyor.
Çok fazla güzel şey oluyor. Amerika'da ortalıkta
harika şeyler yapan melekler var.
okullarda, çiftlikten okula çevrilmiş yerlerde,
bahçelerde, eğitim.
Bunu halihazırda yapan harika insanlar var.
Sorun, bu yaptıklarını bir yandaki okula, sonra bir yandakine
sonra bir yandakine geçirebilmekte.
Ama nakit yok.
Bu melekleri ve uzmanları bir an önce tanımalıyız.
Onları tanımlamalı ve ihtiyaçları olan ve yaptıkları işi
iyi yaptıkları bu işi devam ettirmelerini sağlayacak
kaynakları bulmalıyız.
Amerika'daki işletmelerin desteğe ihtiyacı var.
Bayan Obama'nın da öyle, istediklerini yapmak için.
(Alkışlar)
Ama bakın, biliyorum karşınızda
bir İngilizin durup bunlardan bahsetmesi
sizin için çok tuhaf.
Ama tek söyleyebileceğim şu, ben önemsiyorum. Ben bir babayım
ve bu ülkeyi seviyorum.
Ve gerçekten inanıyorum ki
eğer bu ilkede bu değişimi gerçekleştirebilirsek,
dünyada da güzel şeyler olacak. Eğer bunu Amerika yaparsa
inanıyorum ki diğer insanlar da takip edecekler.
Bu inanılmaz derecede önemli.
(Alkışlar)
Ben Huntington'da iken, yolunda gitmeyen bazı şeyleri
halletmeye çalışıyordumç Düşündüm ki eğer
sihirli bir değneğim olsa ne yapardım? Dedim ki
Amerika'daki en etkin ve çarpıcı insanların karşısına çıkıp
konuşmak isterdim.
ve bir ay sonra TED'den bir telefon aldım ve bana bu ödülü verdiler.
İşte karşınızdayım.
Öyleyse, benim dileğim şu,
Disleksik olduğum için biraz yavaş olsa da
Benim dileğim
her bir çocuğu yemekler
konusunda eğitecek
güçlü ve sürdürülebilir bir harekete
yardımcı olmanız
aileleri tekrar yemek pişirme konusunda
özendirmeniz ve her yerdeki insanları
şişmanlıkla savaşta yüreklendirmeniz.
(Alkışlar)
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)