Unha charla sobre robots cirúrxicos
tamén o é sobre cirurxía.
Aínda que intentei que as imaxes non fosen moi gráficas,
recorden que os cirurxiáns ven o sangue dunha maneira diferente
á do resto do mundo,
porque, despois de todo, o traballo dun cirurxián,
se se fixese sen consentimento,
sería un crime.
Os cirurxiáns son os xastres, os fontaneiros, os carpinteiros,
--alguén diría que os carniceiros--
do mundo da medicina:
cortando, remodelando, corrixindo,
derivando, arranxando...
Pero hai que falar sobre instrumental cirúrxico
e a evolución da tecnoloxía cirúrxica de maneira conxunta.
Para darlles unha idea sobre onde estamos agora
cos robots cirúrxicos
e cara a onde nos diriximos,
gustaríame poñelos en situación;
dicirlles como chegamos ata aquí,
como chegamos a pensar
que a cirurxía estaba ben,
que era algo posible de facer,
que a forma de traballar era a correcta.
Así que, un pouco de perspectiva
--uns 10.000 anos de perspectiva.
Este é un cranio trepanado.
Trepanar simplemente é abrir un buraco no cranio.
Moitos, moitos centos de cranios coma este
se atoparon en escavacións arqueolóxicas,
por todo o mundo,
con antigüidades de entre 5 e 10 mil anos.
Entre 5 e 10 mil anos!
Agora imaxínense isto:
Son curandeiros nunha aldea da Idade de Pedra
e teñen un mozo ao que non saben que lle pasa.
--Oliver Sacks aínda non naceu.
O mozo ten un trastorno convulsivo, pero aínda non saben o que é isto.
Pero pensan para si mesmos:
"Non sei que é o que lle pasa,
pero igual podo curalo se lle fago un burato no cranio".
(Risas)
Iso é o que se chama pensamento cirúrxico.
Xa estamos no albor da cirurxía intervencionista.
O máis abraiante de todo isto,
aínda que non sabemos ata que punto pertencía
ao ámbito relixioso,
ou ata que punto pretendía ser terapéutico,
é que podemos dicir que estes pacientes sobreviviron!
Xulgando pola curación dos bordos dos buracos,
viviron días, meses e incluso anos tras a trepanación.
Así que o que vemos é a evidencia
dunha técnica refinada
que se empregaría durante miles e miles de anos,
ao longo de todo o mundo.
A técnica xurdiu de forma independente en diferentes lugares
sen comunicación entre eles.
Dende logo que estamos no albor da cirurxía intervencionista.
Agora avanzaremos varios miles de anos,
ata a Idade de Bronce en diante,
e vemos como aparece novo e refinado instrumental.
Porén, os cirurxiáns destas épocas son un pouco máis conservadores
ca os seus atrevidos e trepanadores devanceiros.
Estas persoas limitaron a súa cirurxía
a feridas superficiais.
Os cirurxiáns eran comerciantes,
máis ca médicos.
Isto seguiu así ata pasar o Renacemento,
que puido salvar aos escritores,
pero non prestou atención aos cirurxiáns.
Seguíase desconfiando deles.
Os cirurxiáns aínda tiñan problemas como relacións públicas,
porque o panorama dominante
era o dos barbeiros-cirurxiáns ambulantes.
Esta xente viaxaba de aldea en aldea, de cidade en cidade,
operando como forma de arte en vivo.
Neste momento non existía a anestesia,
e a dor do paciente
formaba parte dese espectáculo público
tanto como a cirurxía en si mesma.
Un dos máis famosos cirurxiáns deste tipo,
Frère Jacques,
aparece aquí realizando unha litotomía
--a extracción de cálculos na vexiga,
unha das cirurxías máis invasivas da época--
que tiña que realizar en menos de dous minutos.
Hai que ter talento para o espectáculo
e ser moi, moi rápido.
E velaquí está, realizando unha litotomía.
Recoñécenselle máis de 4.000 cirurxías deste tipo,
por toda Europa,
o que é realmente impresionante,
tendo en conta que a cirurxía debía ser o último recurso.
Quen se sometería a ela?
Ata a chegada da anestesia e a ausencia de sensibilidade.
A presentación do inhalador Morton Ether,
no Hospital Xeral de Massachusetts, no ano 1847,
marcou o inicio dunha nova era cirúrxica.
A anestesia deulles aos cirurxiáns a liberdade para operar.
A anestesia deulles a liberdade para experimentar,
para indagar con profundidade o corpo.
Dende logo que foi unha revolución no ámbito da cirurxía.
Pero había un gran problema con isto.
Despois destas longas e minuciosas operacións,
intentando curar cousas que ata daquela nunca viran,
os pacientes morrían.
Morrían por mor de infeccións xeneralizadas.
A cirurxía xa non doía,
pero mataba moi rápido.
As infeccións eran a principal causa de morte en operacións
ata a nova gran revolución en cirurxía:
a técnica aséptica.
Joseph Lister era o maior defensor
da asepsia e da esterilidade
entre un gran grupo de cirurxiáns escépticos.
Pero finalmente deixáronse convencer.
Os irmáns Mayo visitaron a Lister en Europa
e cando volveron á súa clínica en América,
dixeron que aprenderan que era tan importante
lavar as mans antes de operar
como facelo despois de operar.
(Risas)
Algo tan sinxelo.
Agora si, a mortalidade diminuíu enormemente.
As operacións estaban sendo efectivas.
Cun paciente insensible á dor
e un contorno operatorio estéril,
calquera cousa podía pasar, o ceo era o límite.
Agora podíase operar calquera cousa:
os intestinos, o fígado,
o corazón, o cerebro...
Transplantes:
podías coller un órgano dunha persoa, poñerllo a outra, e funcionaría.
Os cirurxiáns agora eran respectados,
convertéronse en deuses.
Chegamos á era do "gran cirurxián, gran incisión"
pero a que custo,
porque estaban salvando vidas,
pero non a calidade de vida,
porque a xente sa non precisa cirurxía normalmente,
e á xente enferma cústalle moito recuperarse dun corte coma ese.
Tíñanse que facer unha pregunta:
"Poderíamos facer estas operacións
pero a través de pequenas incisións?"
A laparoscopia leva a cabo este tipo de cirurxía:
operar con instrumental longo a través de pequenas incisións.
Isto cambiou enormemente o mundo da cirurxía.
Parte do instrumental existía dende había centos de anos
pero só se utilizara como técnica de diagnóstico ata os 80,
cando se produciron cambios nas cámaras e en material similar,
que lles permitiu utilizalas para operacións reais.
Así que o que ven --esta é a primeira imaxe cirúrxica--
segundo baixamos polo conduto, é un novo acceso ao corpo.
É moi diferente de como se espera que sexa a cirurxía.
Introducimos o instrumental
dende dúas incisións diferentes
e xa podemos empezar a traballar no tecido.
10 anos despois das primeiras operacións de vesícula
mediante laparoscopia,
a maior parte destas operacións
séguense facendo por laparoscopia
--outra gran revolución, dende logo.
Pero houbo vítimas desta revolución.
Estas técnicas eran moito máis complexas
do que a xente pensaba.
A curva de aprendizaxe foi moi longa
e no seu transcurso, as complicacións foron a máis.
Os cirurxiáns tiveron que renunciar á visión 3D.
Tiveron que renunciar ao seu pulso.
Aos movementos intuitivos do instrumental.
Este cirurxián ten unhas 3.000 horas de experiencia laparoscópica.
Esta introdución da agulla foi particularmente difícil.
É difícil.
Unha das razóns polas que é tan difícil
é porque a ergonomía externa é terrible.
Teñen este instrumental longo e traballan fóra do seu eixe central.
E o instrumental practicamente funciona ao revés..
Así que, o que hai que facer para coller as capacidades da man
e introducilas no outro lado desa pequena incisión,
é engadirlle un pulso ao instrumental.
E así --falando de robots--
o robot da Vinci
introduciu ese pulso no outro lado da incisión.
Aquí pode verse o funcionamento dese pulso.
Agora, a diferenza da laparoscopia,
pódese colocar unha agulla no instrumental,
introducilo polo corte
e seguir a súa traxectoria.
A razón pola cal facilita tanto o traballo
--pódeno ver na parte inferior--
é que as mans fan os movementos
e o instrumental cópiaos á perfección.
O que se pon entre o instrumental e as mans
é un complexo robot de grandes dimensións.
O cirurxián senta á consola
e controla o robot con eses mandos.
O robot move o instrumental,
impulsándoo cara ao interior do corpo.
Hai unha cámara 3D, así que temos visión 3D.
Dende que se deu a coñecer en 1999,
ensambláronse moitos robots deste tipo
para usarse en intervencións cirúrxicas como a prostatectomía,
que é un afundimento da próstata na pelve,
que require unha disección fina
e unha manipulación delicada
para obter un bo resultado cirúrxico.
Tamén se poden coser pontes coronarias directamente nun corazón latexante
sen abrir a caixa torácica.
Tan só traballando entre as costelas.
Incluso se pode introducir no mesmo corazón
e reparar as válvulas dende o interior.
Teñen toda esta tecnoloxía
(aplausos) --grazas--
E poden pensar: "Vaia, isto está moi ben!
Pero a ver listiños, por que non se fan así todas as operacións?"
Hai varias razóns, varias razóns de peso.
O custo é unha delas.
Falei de complexos robots de grandes dimensións;
con todos os seus compoñentes, un destes robots
custará tanto como un cirurxián de ouro puro.
Máis útil ca un cirurxián de outro puro,
pero aínda así, un investimento desorbitado.
Porén, unha vez que se ten, os custos do procedemento diminúen.
Aínda así, hai outras trabas.
Algo como unha prostatectomía
--a próstata é pequena e está nun punto fixo
polo que podes orientar o robot con precisión
para traballar sobre ese punto.
É perfecto para algo así.
De feito, se a vostedes, ou a calquera que coñezan,
lles extraeron a próstata nos últimos dous anos,
hai moitas posibilidades de que o fixesen deste xeito.
Pero se houbese que chegar a máis de un lugar,
necesitarían mover o robot.
Para iso, habería que realizar novas incisións
e habería que reprogramalo.
E hai que incluír máis e máis portos.
E o problema é que se perde moito tempo, e que se volve difícil de manexar.
É por isto que moitas das operacións
non se fan co da Vinci.
Así que temos que facernos unha pregunta: "Entón, como arranxamos isto?"
Que pasaría se os puidésemos cambiar sen reprogramalos
cada vez que os houbera que mover de lugar?
Que pasaría se puidésemos incluír todo o instrumental
nun mesmo lugar?
Como influiría iso nas capacidades do cirurxián?
E como cambiaría iso a experiencia do paciente?
Pero para facer iso,
temos que ser capaces de introducir xuntos unha cámara
e o instrumental por un tubo de pequenas dimensións,
como o que vimos no vídeo da laparoscopia.
Ou --e non é casualidade--, nun tubo coma este.
O que tería que saír dese tubo
é o comezo desta nova tecnoloxía,
este novo robot que será capaz de chegar a calquera lado.
Listos?
Velaquí está..
Esta é a cámara, e tres instrumentos.
Como poden ver,
para que se poida traballar con el,
non pode estar agrupado deste xeito.
Débese poder separar do eixe central
e despois poder reagrupalo.
É un diañiño insolente.
Pero o que permite facer
é dar a tracción necesaria,
e a contratracción,
para que se poida diseccionar, para que se poida coser,
e para que se poida facer todo o que faga falta;
todas as accións cirúrxicas.
Todo a través dunha incisión.
Non é tan sinxelo.
Pero merece a pena pola liberdade que nos achega
durante todo o proceso.
Porén, para o paciente,
apenas é nada.
Isto é todo o que van ver.
É apaixonante pensar a onde nos vai levar todo isto.
Estamos a escribir o guión da próxima revolución en cirurxía.
Mentres collemos estas capacidades e decidimos a onde imos ir,
temos que decidir cales van ser as nosas novas cirurxías.
Creo que coñezo o resto do camiño
nesa revolución;
non só temos que levar as nosas mans por novos camiños
senón que tamén temos que levar os nosos ollos.
Temos que ver máis alá da superficie.
Temos que ser capaces de manexar o que estamos cortando
dunha maneira máis eficaz.
Esta é unha operación de cancro.
Un dos problemas aquí,
incluso para os cirurxiáns que traballaron moito con isto,
é que o cancro non se pode ver,
sobre todo cando está escondido baixo a superficie.
Así que o que se comeza a facer
é inxectar marcadores especialmente deseñados
no torrente sanguíneo para identificar o cancro.
Uniranse ao cancro
e podemos facer que brillen.
Podemos utilizar cámaras especiais
e podemos velos.
Agora sabemos onde temos que cortar,
incluso estando baixo a superficie.
Podemos coller estes marcadores e inxectalos onde se atopa o tumor
e seguilos por onde vaian
para ver a que lugares podería chegar o cancro.
Podemos inxectar estas tinturas no torrente sanguíneo
para que cando fagamos unha ponte coronaria
e conectemos unha vea ao corazón,
vexamos se fixemos ben a conexión
antes de coser ao paciente
--algo que non se podía facer antes
sen radiación.
Podemos iluminar tumores,
como este tumor de ril,
para saber exactamente onde está o límite
entre o tumor e o ril que queres conservar,
ou entre o tumor de fígado e o fígado que queres conservar.
Nin sequera temos que limitarnos
a esta visión macro.
Temos sondas microscópicas flexibles
que se poden introducir no corpo
para ver as células directamente.
Aquí estamos vendo nervios.
Estes son nervios, aí no fondo, e esta, a sonda microscópica
suxeita á man robotizada, aí arriba.
Ata agora todo é un prototipo.
Pero para o paciente dunha operación, os nervios si que importan.
Porque lle permiten manter a continencia,
o control sobre a vexiga e as funcións sexuais
tras a operación, o que é moi importante para el.
Coa combinación destas tecnoloxías podemos ver e abranguer todo isto.
Podemos curar a enfermidade
e deixar ao paciente dunha soa peza,
intacto e funcional despois de todo.
Pois ben, falei do paciente
como se fose, dalgún xeito,
un ente abstracto alleo a esta sala.
E non é así.
Moitos de vostedes, quizais todos vostedes,
terán, ou xa tiveron, que facerlle fronte a unha diagnose de cancro,
unha enfermidade cardíaca ou a algunha disfunción orgánica
que os levará a unha cita cun cirurxián.
E cando chegue este momento
--porque a estas enfermidades non lles importa
cantos libros escribiron,
cantas empresas fundaron,
o premio Nobel que aínda non gañaron
ou canto tempo contaban pasar cos seus fillos.
Estas enfermidades veñen por todos nós.
A perspectiva que lles ofrezo, dunha cirurxía máis sinxela,
vai facer que o diagnóstico sexa menos aterrador?
Nin sequera sei se é o que quero.
Porque facerlle fronte á túa propia morte
obríganos a reavaliar as prioridades
e a reconsiderar os obxectivos vitais,
de forma moi diferente.
En ningún momento querería privalos desta revelación.
No seu lugar, o que quero
é que estean dunha peza, intactos
e funcionais abondo como para saír e salvar o mundo
cando decidan que iso é o que queren.
E ese é o meu desexo para o seu futuro.
Grazas
(Aplausos)