دقيقاً ١٠ سال قبل من در افغانستان بودم.
من جنگ در افغانستان رو پوشش خبري ميدادم
و به عنوان خبرنگار الجزيره
ميزاني از رنج و تخريب رو ديدم كه از چنين جنگى انتظار ميرفت.
سپس دو سال بعد جنگ ديگري رو پوشش دادم- جنگ عراق.
من در مركز آن جنگ قرار گرفته بودم
چون جنگ رو از نقطه اي در شمال عراق پوشش ميدادم.
و جنگ با تغيير رژيم پايان يافت، همانند آنچه در افغانستان رخ داد.
و رژيمي كه ازش خلاص شديم در واقع يك ديكتاتوري بود،
يك رژيم اقتدارگرا كه براى دهه ها درملت، در بين مردم خودشان
حس عظیمی از ناتوانی به وجود آورده بود.
اگرچه، تغییری که از مداخله خارجی ناشی شد
شرایط بدتری رو برای مردم به وجود آورد
و این حس ناتوانی و حقارت را در این خطه ازجهان تعمیق بخشید.
برای دهه ها، ما تحت سلطه ی رژیم های اقتدارگرا بودیم--
در دنیای عرب، در خاورمیانه.
این رژیم ها در این دوره چیزی را در درون ما به وجود آوردند.
من الان 43 سالمه.
در 40 سال گذشته، چهره های شاه ها و رئیس جمهورهایی که دیدم
همگی تقریبا یک شکل بودند-- پیر، سالخورده، مستبد، شرایط پر از فساد--
این چهره ی رژیم هایی بوده که در اطراف ما هستند.
و یک بار با خودم فکر کردم
آیا میشه ما زنده باشیم و ببینیم تغییرات حقیقی در منظقه رخ بده؟
یک تغییر که از مداخله خارجی به وجود نیامده باشد،
از فلاکت ناشی از اشغال نباشد،
از طریق کشورهایی که سرزمین ما را اشغال می کنند و
حس حقارت را عمیق تر می کنند نباشد.
عراقی ها: بله، اونها از شر صدام حسین راحت شدند،
ولی وقتی دیدند که سرزمین شان توسط نیروهای خارجی اشغال شده, خیلی غمناک بودند،
اونها حس می کردند که غرورشان آسیب دیده. و به همین دلیل طغیان کردند.
به همین دلیل اونها رو نپذیرفتند.
و رژیم های دیگه، به شهروندانشان می گفتند،
"آیا شما می خواهید شرایط عراق را در کشورمان ببینیم؟
آیا می خواهید جنگ داخلی یا کشتار فرقه ای رخ بده؟
آیا می خواهید ویرانی به بار بیاید؟
آیا می خواهید نیروهای خارجی به سرزمین ما بیایند؟"
و مردم با خودشان فکر کردند،
"شاید باید با این رژیم مستبد که تحت سلطه اون هستیم کنار بیاییم،
به جای اینکه سناریو دیگه ای داشته باشیم."
این یکی از بدترین کابوس هایی بوده که داشته ایم.
متاسفانه برای 10 سال ما مشغول مخابره و گزارش تصاویر ویرانی،
تصاویر کشتار، درگیری های فرقه ای، تصاویر خشونت بودیم
که در این سرزمین شکوهمند شکل گرفته،
منطقه ای که برای مدت هزاران سال سرچشمه تمدن و هنر و فرهنگ بوده.
من اینجا هستم تا به شما بگویم که آینده ای که ما آرزویش را داشتیم بالاخره فرا رسیده.
نسلی جدید، تحصیلکرده، در ارتباط با همدیگه، الهام گرفته از ارزش های جهانی
و با یک درک جهانی که برای ما یک ذات جدید خلق کرده.
ما یک راه جدید برای ابراز احساسات و ابراز آرزوهایمان پیدا کرده ایم.
این جوانان هستند که اعتماد به نفس را در ملت های ما و در این خطه بازگرداند،
که به ما معنای جدیدی از آزادی ارائه کردند
و به ما این اختیار را دادند که به خیابان ها بریم.
هیچ اتفاقی نیفتاد. هیچ خشونتی. هیچی.
فقط از خونه تون بیرون بیاید، صدایتان را بلند کنید
و بگویید: "ما می خواهیم شاهد پایان این رژیم باشیم."
این اتفاقی بود که در تونس افتاد.
ظرف چند روز، رژیم تونس که میلیاردها دلار صرف سرویس های اطلاعاتی کرده بود،
ميلياردها دلار براي نگهداري زندان هايشان
البته فقط تلاش مي كردند كه نگهداري كنند،
اين رژيم سقوط كرد، محو شد به دليل صداي عموم مردم.
اونها سعي كردند مردمي كه انگيزه گرفته بودند
كه به خيابانها بروند و صدايشان را به گوش برسانند را بكشند.
سرويس هاي اطلاعاتي مي خواستند كه مردم رو بازداشت كنند.
مردم يك چيزي مثل فيس بوك پيدا كردند. مردم يك چيزي مثل توئيتر پيدا كردند.
اون سرويسها از چنين امكاناتي شوكه شدند.
بعد اونها گفتند "اين بچه ها گمراه شدند."
براي همين از والدينشان خواستند كه به خيابان بروند و فرزندانشان رو به خونه ها برگردونند.
اين چيزي بود كه اونها مي گقتند. اين تبليغات اونها بود.
"بچه هاتون رو به خونه برگردونيد، چون اونها گمراه شدند."
اما بله، اين جوانان كه از ارزشهاي جهان شمول الهام گرفته بودند،
كه به اندازه كافي ايده آل گرا بودند كه يك آينده پرشكوه را تصور كنند
و همزمان، به اندازه كافي واقع گرا بودند كه بين چنين رويايي و فرآيند دستيابي به آن موازنه كنند--
كه از خشونت استفاده نكنند، سعي نكنند كه آشوب به راه اندازند.
اين جوانان، به خانه برنگشتند.
البته والدين به خيابان ها رفتند و از اونها حمايت كردند.
و اينطور بود كه انقلاب در تونس متولد شد.
ما در شبكه الجزيره براى سالها از تونس منع شده بوديم،
و دولت اجازه نداد كه هيچ خبرنگار الجزيره اونجا حاضر باشه.
ولي ما ديديم كه اين آدمهايي كه تو خيابان ها بودند،
همه ي اونها خبرنگار ما بودند،
كه اتاق خبر ما رو با عكس ها و تصاوير و اخبار تغذيه مي كردند.
و ناگهان اون اتاق خبر در دوحه
مركزي شد كه همه جور ورودي از مردم عادي بهش ميرسيد--
مردمي كه بهم پیوسته بودند و مردمي كه بلند پروازى داشتند
و مرمي كه خودشان رو از حس تحقير رها كرده بودند.
و بعد ما اين تصميم رو گرفتيم كه ما اين اخبار رو منتشر ميكنيم.
ما صداى كسانى خواهيم بود كه صدايشان شنيده نمي شود.
ما پيام اونها رو مي رسونيم.
بله، بعضي از اين افراد جوان به اينترنت مرتبط هستند،
ولي ارتباطات در جهان عرب خيلي كم و خيلي محدوده،
به علت مشكلاتى كه ازش رنج مي بريم.
ولي الجزيره صداي اين افراد رو گرفت و ما اون رو تقويت كرديم.
ما اين صدا رو در هر اتاق نشيمن در جهان عرب قرار داديم--
و همچنين در سطح بين المللي و جهاني از طريق شبكه انگليسي زبانمان.
و بعد مردم كم كم احساس كردند كه يك چيز جديدي داره رخ ميده.
و بعد زين العابدين بن علي تصميم به ترك گرفت.
و بعد مصر شروع شد، و حسنس مبارك تصميم به ترك گرفت.
و الان هم مي بينيد كه ليبي. و بعد يمن.
و كشورهاي قراوان ديگري رو داريد كه سعي مي كنند اون حس رو ببيند و بازيابند كه
"چگونه ميشه آينده اي رو تصور كرد كه باشكوه و صلح آميز و با تساهل باشه؟"
يه چيزي رو مي خوام بهتون بگم، اين كه اينترنت و ارتباطات یک طرز فکر جدید خلق کرده.
ولی این طرز فکر همچنان به مرز و بوم و سرزمینی که از آن برخاسته متعهد است.
و این تفاوت اصلی با قدم های اولیه دیگر برای ایجاد تغییر بود،
قبلا ما فکر می کردیم و دولت ها هم به ما می گفتن--
و حتی بعضی اوقات درست هم می گفتند-- که تغییر به ما تحمیل میشه،
و مردم این رو نمی پذیرفتند، چون فکر می کردند که این با فرهنگ اونها غریبه است.
ما همیشه باور داشتیم که تغییر از درون حادث میشه،
که تغییر باید با فرهنگ، با تنوع فرهنگی،
با باورهای ما به سنت، و با تاریخ ما سازش داشته باشه،
ولی همزمان باید پذیرای ارزش های جهان شمول و در تعامل با دنیا باشه،
و در تسامح به خارج باشه.
و در این زمان هست که این اتفاق در دنیای عرب داره رخ میده.
الان زمان درست هست، و این زمانی هست که
می بینیم که تمام این معانی با هم تلاقی می کنند
و سرآغازی را برای این عصر پرشکوه درست می کنند که در این خطه متجلی شده.
نخبگان چطور با این پدیده برخورد کردند--
یا به قول معروف نخبگان سیاسی؟
در برابر دید فیس بوک، اونها شتر به میدان التحریر آوردند.
در برابر الجزیره، اونها قبیله گرایی به راه انداختند.
و بعد که نتیجه نگرفتند شروع کردند از توطئه و فتنه حرف زدند
که از تل آویو نشأت گرفته تا در دنیای عرب تفرقه بندازه.
اونها به غرب گفتند که "مواظب القاعده باشید.
القاعده داره قلمرو بدست میاره.
اینها اسلام گراهایی هستن که دارند سعی می کنند امارات جدیدی خلق کنند.
مراقب این آدمها باشید که سراغ شما می آیند تا تمدن بزرگ شما را تخریب کنند."
خوشبختانه، مردم الان را نمیشه فریب داد.
چون این نخبگان فاسد در منطقه دیگر قدرت فریبشان را هم از دست دادند.
اونها نمی تونستند، و نمی تونند تصور کنند که چطور با این واقعیت رو به رو بشوند.
اونها از دست دادند--
اونها از مردم خودشان، از توده های خودشان جدا شده اند
و الان اونها را یکی پس از دیگری در حال سقوط می بینیم.
الجزیره ابزاری برای انقلاب نیست.
ما انقلاب راه نمی اندازیم.
اما، زمانی که چیزی در این مقیاس اتفاق میفته، ما در مرکز پوشش خبری هستیم.
ما از مصر منع شده بودیم، و برخی از خبرنگاران ما دستگیر شده بودند.
ولی اکثر فیلمبردارها و عکاسان ما و خبرنگاران ما
به صورت مخفیانه در مصر ماندند--داوطلبانه
تا آنچه در میدان التحریر اتفاق میفته را گزارش کنند.
برای 18 روز، دوربین های ما ندای مردم در میدان التحریر را به صورت زنده پخش کردند.
یادمه که یک شب یک نفر از میدان التحریر با تلفن همراه من تماس گرفت--
یک فرد معمولی که نمی شناختمش.
اون به من گفت "از شما درخواست دارم که دوربین هایتان را خاموش نکنید.
اگر شما امشب دوربین هایتان را خاموش کنید یک نسل کشی رخ خواهد داد.
شما با نشان دادن آنچه که در میدان التحریر رخ میده از ما محافظت می کنید.
من احساس مسئولیت کردم تا با خبرنگارانمان در آنجا و به اتاق خبری مان تماس بگیرم
و به اونها بگم "هر کار می تونید بکنید تا در شب دوربین ها را قطع نکنید،
چون افراد اونجا وقتی کسی ماجرای اونها رو گزارش میکنه
احساس اعتماد به نفس می کنند-- و حس امنیت می کنند."
پس ما این شانس رو داریم تا آینده ای جدید در آن خطه خلق کنیم.
ما این شانس رو داریم تا برویم و طرح آینده ای را بریزیم که پذیرای دنیا باشد.
نگذاریم اشتباه ایران تکرار شود آنچه در کودتای علیه مصدق رخ داد.
بگذارید خودمان را --خصوصا در غرب--
از نگاه مبتنی بر نفت به این منطقه رها کنیم،
یا از نگاه مبتنی بر توهم ثبات و امنیت رها کنیم.
امنیت و ثباتِ رژیم های مستبد نمی تواند جز تروریسم و خشونت و تخریب به بار بیاورد.
بیایید تصمیم مردم را بپذیریم.
بیایید نگذاریم کسی را انتخاب کنیم تا بر آینده ی ما حکمرانی کند.
آینده باید توسط خود مردم حکومت شود، حتی زمانی که نظر آنها شاید ما را بترساند.
ولی ارزش دموکراسی و آزادی در انتخاب که خاورمیانه را در این زمان در می نورده،
برای دنیا، برای غرب و شرق بهترین فرصت هست تا ثبات و امنیت را ببینند
و دوستی و تحمل را ببینند که از دنیای عرب برمی خیزه در عوض تصایر خشونت و ترور.
بیایید از این مردم حمایت کنیم. بیایید طرفدار آنها باشیم.
و بیایید خودخواهی تنگ نظرانه مان را رها کنیم
تا از تغییر حمایت کنیم،
و تا بتوانیم یک آینده ی فوق العاده و امید و تحمل را با مردم این منطقه جشن بگیریم.
آینده فرا رسیده، و آینده همین الان است.
من از شما بسیار متشکرم.
(تشویق)
خیلی ممنون.
(تشویق)
کریس اندرسون: من چند تا سوال از شما دارم.
متشکرم که به اینجا آمدید.
شما اهمیت تاریخی این واقعه ای که اتفاق افتاده را چگونه توصیف می کنید؟
آیا این واقعه ی سال هست، یا واقعه ی دهه، یا چیزی بیشتر؟
وضاح خنفر: در حقیقت، این شاید بزرگترین واقعه ای باشه که تا بحال پوشش خبری دادیم.
ما جنگ های بسیاری را پوشش دادیم. تراژدی های بزرگ، مشکلات فراوان،
کلی مناطق پر کشمکش، نقاط حساس در این منطقه را پوشش دادیم،
چون ما خودمان در وسط این ها قرار گرفته ایم.
ولی این جریان-- این جریان فوق العاده ای هست، زیباست.
چیزی نیست که فقط و صرفا پوشش می دهید
چون باید یک حادثه بزرگ را پوشش بدهید.
شما ناظر تغییر در تاریخ هستید. شما ناظر تولد عصر جدیدی هستید.
و ماجرا از این قراره.
کریس اندرسون: در غرب آدمهای فراوانی هستند
که هنوز مردد هستند، یا فکر می کنند که این فقط یک وضعیت میانی
قبل از آشوب های نگران کننده هست.
شما واقعا باور دارید که اگر همین الان انتخابات دموکراتیک در مصر برگذار بشه،
یک دولت می تونه بر سر کار بیاد که
معتقد به ارزش هایی که شما بسیار الهام بخش ازشون حرف زدید باشه؟
وضاح خنفر: حقیقتش مردم بعد از سقوط رژیم حسنی مبارک،
جوانهایی که خودشان را در قالب گروه ها و انجمن ها سازماندهی کردند
اونها از این دگرگونی محافظت می کنند
و اونها سعی می کنند اون رو در مسیری قرار دهند
تا ارزش های دموکراسی را تحقق بخشند،
ولی همزمان این حرکت رو معقول و منطقی کنند، تا از سامان خارج نشه.
به نظر من، این افراد از نه تنها نخبگان سیاسی،
بلکه از نخبگان روشنفکر، حتی از رهبران اپوزیسیون و احزاب سیاسی خردمند تر هستند.
در این زمان، جوانان دنیای عرب بسیار فهمیده تر و توانمند تر هستند برای ایجاد تغییر به نسبت قدیمی ها--
که شامل رژیم های کهنه سیاسی و فرهنگی و ایدئولوژیک میشوند.
(تشویق)
کریس اندرسون: ما قصد نداریم به اون شکل مداخله سیاسی کنیم.
افراد اینجا در TED
و در غرب چه کاری می تونند بکنند
اگر بخواهند تا با آنچه رخ میدهد و به آن باور دارند ارتباط برقرار کنند یا تغییری ایجاد کنند؟
وضاح خنفر: فکر می کنم ما یک مسئله ی مهم رو در دنیای عرب کشف کردیم--
این که مردم اهمیت می دهند، مردم نسبت به این تحول بزرگ اهمیت می دهند.
محمد نانابای که همکار ما هست،
سردبیر سایت الجزیره، به من گفت که دسترسی به سایت ما 2500 درصد رشد داشته از تمام نقاط دنیا.
50 درصد آن از آمریکا بوده. چون ما فهمیدیم که مردم اهمیت می دهند،
و مردم دوست دارند بدونند-- اونها جریان اطلاعات رو از طریق اینترنت دریافت می کنند.
متاسفانه در ایالات متحده،
ما بجز شهر واشنگتن دی سی شهر دیگری رو برای الجزیره انگلیسی پوشش نمی دهیم.
ولی می تونم بهتون بگم، این زمانی است که با
ارتباط خودمان با مردم در خیابان می توانیم جشن بگیریم
و حمایت مان رو از اونها ابراز کنیم
و این حس رو، این حس جهانی حمایت از ضعیف ها و سرکوب شده ها
رو برای خلق آینده ای بسیار بهتر برای همه ما ابراز کنیم.
کریس اندرسون: خوب وضاح، تعدادی از اعضای جامعه ی TED
TEDx قاهره
همین الان که صحبت می کنیم برنامه دارند.
اونجا تعدادی سخنران دارند. من فکر می کنم اونها سخنان تو را شنیدند.
از شما به خاطر قوت قلب دادن به اونها و به همه ما تشکر می کنم.
بسیار ممنون.
(تشویق)