Iedereen spreekt vandaag over geluk.
Ik heb iemand het aantal boeken laten tellen
dat de jongste 5 jaren is verschenen met "geluk" in de titel
en hij heeft het opgegeven na ongeveer 40, en er waren er nog veel meer.
Er is heel veel belangstelling voor geluk,
bij onderzoekers.
Er is veel gelukscoaching.
Iedereen wil graag mensen gelukkiger maken.
Maar ondanks die massa's werk
zijn er verschillende cognitieve valkuilen
die het zowat onmogelijk maken om rechtlijnig te denken
over geluk.
En ik zal het vandaag vooral over die cognitieve valkuilen hebben.
Dit geldt voor gewone mensen die over hun eigen geluk nadenken,
en het geldt voor onderzoekers die over geluk nadenken,
want het blijkt dat wij net zo in de war zijn als alle anderen.
De eerste valkuil
is de aarzeling om complexiteit toe te geven.
Het blijkt dat het woord geluk
gewoon geen nuttig woord meer is
omdat we het op teveel dingen toepassen.
Ik denk dat er één bepaalde betekenis is waartoe we het zouden kunnen beperken,
maar alles wel beschouwd
is dit iets dat we zullen moeten opgeven
en we zullen de meer ingewikkelde visie moeten aanvaarden
van wat welbevinden is.
De tweede valkuil is de verwarring tussen ervaring en geheugen:
dat komt neer op het verschil tussen blij zijn in je leven
en blij zijn over je leven
of blij zijn met je leven.
En dat zijn twee totaal verschillende dingen
die op één hoop worden gegooid in het concept "geluk".
En de derde valkuil is de illusie van focus
en het ongelukkige feit dat we niet kunnen denken aan een omstandigheid
die impact heeft op ons welbevinden
zonder het belang ervan te beïnvloeden.
Ik bedoel, dit is echt een cognitieve valkuil.
Er is geen enkele manier om dit goed te krijgen.
Nu, ik zou graag beginnen met een voorbeeld
van iemand die tijdens een vraag- en antwoordsessie
na één van mijn lezingen een verhaal vertelde.
En dit was het verhaal.
Hij zei dat hij naar een symfonie had zitten luisteren
en dat het absoluut fantastische muziek was
en aan het einde van de opname
was er een vreselijk krassend geluid.
En toen zei hij, echt helemaal geëmotioneerd,
dat dit de hele ervaring had verknoeid.
Maar dat klopte niet.
Het had de herinneringen aan de ervaring verknoeid.
Hij had de ervaring gehad.
Hij had 20 minuten fantastische muziek gehad.
Die waren niets meer waard
omdat hij bleef zitten met een herinnering;
de herinnering was verknoeid,
en de herinnering was al wat hij had mogen houden.
Wat dit ons bijbrengt
is dat we onszelf en anderen zouden kunnen zien
als twee personen.
Er is een ervarende ik,
die in het heden leeft
en het heden kent,
die in staat is om het verleden opnieuw te beleven,
maar die in wezen alleen het heden heeft.
De dokter richt zich tot onze ervarende ik -
je weet wel, als de dokter vraagt
"Doet het nu pijn als ik je hier aanraak?"
En dan is er het herinnerende ik,
en het herinnerende ik is diegene die de stand bijhoudt
en het verhaal van ons leven bewaart,
en dat is de persoon tot wie de dokter zich richt
als hij vraagt
"Hoe heb je je de laatste tijd gevoeld?"
of "Hoe was je reis naar Albanië" of zoiets.
Dat zijn twee heel verschillende dingen,
het ervarende ik en het herinnerende ik
en de verwarring tussen beide is deel van de het zootje
dat gemaakt is van het begrip geluk.
Het herinnerende ik
is een verteller.
En dat begint echt met een fundamentele respons van onze herinneringen -
Het begint onmiddellijk.
We vertellen niet alleen verhalen wanneer we ons opmaken om verhalen te vertellen.
Ons geheugen vertelt ons verhalen,
dat wil zeggen, wat we kunnen bewaren van onze ervaringen
is een verhaal.
En laat me met één voorbeeld beginnen.
Dit is een oud onderzoek.
Dat zijn echte patiënten die een pijnlijke ingreep ondergaan.
Ik bespaar u de details. Dit is vandaag niet pijnlijk meer,
maar het was pijnlijk toen dit onderzoek liep in de jaren '90.
Ze moesten elke 60 seconden over hun pijn rapporteren.
En dit zijn twee patiënten.
Dit zijn hun verslagen.
En er wordt gevraagd "Wie van hen heeft het meeste pijn gehad?"
En dat is een heel gemakkelijke vraag.
Het is duidelijk dat patiënt B meer pijn heeft gehad.
Zijn colonoscopie heeft langer geduurd,
en voor elke minuut pijn die patiënt A heeft gehad
heeft patiënt B er één gehad, en meer.
Maar hier is een andere vraag:
Hoeveel pijn denken deze patiënten dat ze hebben gehad?
En wat een verrassing:
De verrassing is dat patiënt A
een veel slechtere herinnering aan de colonoscopie heeft
dan patiënt B.
De verhalen van de colonoscopieën verschilden
omdat een erg belangrijk deel van het verhaal de afloop is -
en geen van deze verhalen is erg inspirerend of knap -
maar één ervan is bepaald ...(gelach)
maar één ervan is bepaald erger dan het andere.
En het ergere verhaal
is het verhaal waarin de pijn piekte aan het einde.
Dat is een kwalijk verhaal.
Hoe weten we dat?
Omdat we deze mensen na hun colonoscopie vroegen,
en veel later, ook,
"Hoe erg was de hele toestand, alles bij elkaar?"
en het was veel erger voor A dan voor B, in hun herinnering.
Wel, dit is een rechtstreeks conflict
tussen het ervarende en het herinnerende ik.
Vanuit het standpunt van het ervarende ik
heeft B het duidelijk zwaarder gehad.
Wel, wat je zou kunnen doen met patiënt A,
en we hebben daadwerkelijk klinische proeven gedaan,
en dat is gebeurd, en het werkt,
je zou de colonoscopie van patiënt A wat kunnen rekken
door de buis er gewoon in te laten zitten, zonder er teveel mee te bewegen.
Dat zorgt ervoor dat de patiënt
pijn lijdt, maar niet veel,
en veel minder dan tevoren.
En als je dat een paar minuten volhoudt
heb je het voor het ervarende ik
van patiënt A erger gemaakt,
en heb je het voor het herinnerende ik van patiënt A
veel beter gemaakt
omdat je patiënt A nu
een beter verhaal gegeven hebt
over zijn ervaring.
Wat bepaalt een verhaal?
En dat is waar voor de verhalen
die het geheugen ons levert,
en het is ook waar voor de verhalen die we verzinnen.
Wat een verhaal bepaalt zijn veranderingen,
belangrijke momenten en eindes.
Eindes zijn heel, heel belangrijk
en in dit geval was het einde het belangrijkste.
Wel, het ervarende ik
leeft zijn leven continu.
Het heeft momenten van ervaring, het ene na het andere.
En je vraagt: wat gebeurt er met deze momenten?
En het antwoord is echt simpel.
Ze zijn voor altijd verloren.
Ik bedoel, de meeste momenten van ons leven -
ik heb het uitgerekend - weet je, het psychologische heden
duurt ongeveer drie minuten, zegt men.
Dat betekent, weet je,
in een leven heb je er ongeveer 600 miljoen .
In een maand zijn er ongeveer 600.000.
De meeste laten geen spoor na.
Aan de meeste wordt totaal geen aandacht besteed
door het herinnerende ik.
En toch krijg je op één of andere manier de indruk
dat ze zouden moeten van tel zijn,
dat wat gedurende deze ervaringsmomenten gebeurt
ons leven is.
Het is de eindige grondstof die we opgebruiken
terwijl we op aarde zijn.
En hoe je die opgebruikt
lijkt relevant te zijn,
maar zo gaat het verhaal niet
dat het herinnerende ik voor ons bewaart.
We hebben dus het herinnerende ik
en het ervarende ik
en die zijn echt helemaal verschillend.
Het grootste verschil tussen beide
ligt in de omgang met tijd.
Vanuit het standpunt van het ervarende ik
heb je een vakantie,
en is de tweede week even goed als de eerste
dan is de vakantie van twee weken
twee keer zo goed als de vakantie van één week.
Zo werkt het niet voor het herinnerende ik.
Voor het herinnerende ik is een vakantie van twee weken
nauwelijks beter dan de vakantie van één week
omdat er geen nieuwe herinneringen worden toegevoegd.
Je hebt het verhaal niet veranderd.
En op die manier
is tijd eigenlijk de kritische variabele
die een herinnerende ik onderscheidt
van een ervarende ik.
Tijd heeft heel weinig impact op dit verhaal.
Het herinnerende ik doet meer
dan zich herinneren en verhalen vertellen.
Het is de persoon die beslissingen neemt
want, als je een patiënt hebt die, zeg maar,
twee colonoscopieën heeft gehad bij twee verschillende chirurgen
en moet beslissen welke hij verkiest,
dan kiest hij voor
diegene met de minst slechte herinnering,
en dat is de chirurg die hij zal kiezen.
Het ervarende ik
heeft geen stem in deze keuze.
We kiezen niet tussen ervaringen.
We kiezen tussen herinneringen aan ervaringen.¾
En zelfs als we aan de toekomst denken
dan denken we normaal niet aan onze toekomst als ervaringen.
We denken aan onze toekomst
als geanticipeerde herinneringen.
En je kan dit eigenlijk als volgt bekijken,
als een dictatuur van het herinnerende ik,
en je kan het herinnerende ik zien als
diegene die het ervarende ik zowat sleept
doorheen ervaringen die
het ervarende ik niet nodig heeft
Ik heb het gevoel dat
als we met vakantie gaan
het vaak het geval is,
dat, het op vakantie gaan
voor het grootste deel dient
om onze herinnerende ik te dienen.
En dat is nogal moeilijk te verantwoorden denk ik.
Ik bedoel, hoe vaak gebruiken we onze herinneringen?
Dat is één van de verklaringen
die wordt gegeven voor de dominantie
van het herinnerende ik.
En als ik daarover nadenk denk ik over een vakantie
die we een paar jaar geleden in Antarctica hadden,
die duidelijk onze beste vakantie ooit was,
en ik denk er nogal vaak aan
in vergelijking met andere vakanties.
En ik heb waarschijnlijk
mijn herinneringen aan die vakantie van drie weken
gedurende ongeveer 25 minuten gebruikt de laatste 4 jaren.
Nu, als ik de map ooit had geopend
met de 600 foto's erin,
dan zou ik nog een uur besteed hebben.
Dat zijn dus drie weken
en dat is bijna anderhalf uur.
Er lijkt een discrepantie te zijn.
Nu, misschien ben ik een beetje extreem, weet je,
in de beperkte honger die ik heb om herinneringen te gebruiken,
maar zelfs als je dat vaker doet
is de hamvraag:
waarom hechten we zoveel belang aan herinneringen
in vergelijking met het belang dat we aan ervaringen hechten?
Dus ik wil dat je nadenkt
over een gedachtenexperiment.
Stel dat je op je volgende vakantie
weet dat op het einde van de vakantie
al je foto's vernietigd zullen worden
en je een pil krijgt die je geheugen wist
zodat je je niets meer zal herinneren.
Zou je dezelfde vakantie kiezen? (Gelach)
En als je een andere vakantie zou kiezen
is er een conflict tussen je twee ikken.
en je moet nadenken over hoe je dat conflict oplost.
Dat is niet zo vanzelfsprekend want
als je denkt in termen van tijd
krijg je één bepaald antwoord.
En als je denkt in termen van herinneringen
krijg je misschien een ander antwoord.
Waarom we de vakanties kiezen die we kiezen,
is een kwestie die ons confronteert
met een keuze tussen de twee ikken.
Nu, de twee ikken
leiden naar twee noties van geluk.
Er zijn echt twee vormen van geluk
die we kunnen toepassen, één per ik.
Je kan dus vragen: hoe gelukkig is het ervarende ik?
En dan zou je vragen: hoe gelukkig zijn de momenten
in het leven van het ervarende ik?
En het zijn allemaal - het geluk van momenten
is een nogal ingewikkeld proces.
Wat zijn de emoties die kunnen worden gemeten?
Trouwens, vandaag zijn we in staat
om een vrij goed idee te krijgen
van het geluk van het ervarende ik door de tijd heen.
Als je vraagt naar het geluk van het herinnerende ik
is dat een totaal andere zaak.
Dit gaat niet over hoe gelukkig iemand leeft.
Het gaat over hoe tevreden of voldaan de persoon is
als die over haar leven nadenkt.
Totaal verschillend concept.
Iedereen die deze concepten op één hoop gooit
zal een zootje maken van de studie van het geluk,
en ik behoor tot een groep studenten van het welbevinden
die lange tijd een zootje hebben gemaakt van de studie van het geluk
exact op deze manier.
Het onderscheid tussen het
geluk van het ervarende ik
en de voldoening van het herinnerende ik
is recent onderkend
en er zijn nu pogingen om de twee afzonderlijk te meten,
De Gallup Organization doet een globale peiling
waarin aan meer dan een half miljoen mensen
vragen zijn gesteld
over wat ze denken over hun leven
en over hun ervaringen.
En er zijn nog meer inspanningen in die zin gedaan.
De jongste jaren beginnen we dus inzicht te verwerven
in het geluk van de twee ikken.
En de belangrijkste les die we hebben geleerd, denk ik,
is dat ze echt van elkaar verschillen.
Je kunt weten hoe tevreden iemand met zijn leven is
en dat leert je echt weinig
over hoe gelukkig hij zijn leven leidt,
en omgekeerd.
Gewoon om je een idee te geven van de correlatie,
de correlatie is ongeveer 0.5.
Dat betekent dat als je iemand zou ontmoeten
en men zou je zeggen dat zijn vader een meter tachtig is,
hoeveel zou je dan weten over zijn lengte?
Je zou wel iets weten over zijn lengte,
maar er is een hoop onzekerheid.
Zoveel onzekerheid zou je hebben
als ik je vertel dat iemand zijn leven een 8 geeft op een schaal van 10,
je hebt een hoop onzekerheid
over hoe gelukkig ze zijn
over hun ervarende ik.
De correlatie is dus zwak.
We weten iets over wat
de tevredenheid van het ervarende ik bepaalt.
We weten dat geld heel belangrijk is,
doelen zijn heel belangrijk.
We weten dat geluk vooral betekent
dat we tevreden zijn met mensen die we mogen,
door tijd door te brengen met mensen die we mogen.
Er zijn andere genoegens, maar dit weegt door.
Als je dus het geluk van de twee ikken wil maximaliseren
zal het erop uitdraaien dat je
heel verschillende dingen doet.
De conclusie van wat ik hier gezegd heb
is dat we geluk echt niet zouden mogen beschouwen
als een substituut voor welzijn.
Het is een compleet verschillend concept.
En dan nu heel snel -
een andere reden waarom we niet rechtlijnig over geluk kunnen denken
is dat we niet op dezelfde dingen letten
als we over het leven nadenken, en als we effectief leven.
Als je dus de simpele vraag stelt hoe gelukkige mensen in Californië zijn
zal je niet het juiste antwoord krijgen.
Als je die vraag stelt,
denk je dat mensen gelukkiger moeten zijn in Californië
als je pakweg in Ohio woont.
(Gelach)
En wat gebeurt is
als je aan het leven in Californië denkt
denk je aan het contrast
tussen Californië en andere plekken
en dat contrast zit dan bijvoorbeeld in het klimaat.
Het blijkt dat het klimaat
niet zo belangrijk is voor het ervarende ik
en zelfs niet voor het denkende ik
dat beslist hoe gelukkig mensen zijn.
Maar omdat het denkende ik de baas is
kan het erop uitdraaien dat je - dat sommige mensen
naar Californië verhuizen.
En het is wel interessant om na te gaan wat er gaat gebeuren
met mensen die naar Californië verhuizen in de hoop gelukkiger te worden.
Wel, hun ervarende zelf
zal niet gelukkiger worden.
Dat weten we.
Maar één ding gebeurt er wel. Ze denken dat ze gelukkiger zijn,
want als ze erover nadenken
zullen ze eraan herinnerd worden hoe vreselijk het weer was in Ohio.
En ze zullen denken dat ze de juiste beslissing hebben gemaakt.
Het is erg moeilijk
om rechtlijnig te denken over welzijn,
en ik hoop dat ik jullie een idee heb gegeven
van hoe moelijk het is.
Dank u.
(Applaus)
Chris Anderson: Dank je. Ik heb een vraag voor jou.
Heel veel dank.
Toen we een paar weken geleden aan de lijn hingen
vertelde je mij dat er een heel interessante bevinding was gekomen
uit die Gallup-peiling.
Kan je dit met ons delen
vermits je nog een paar minuten over hebt?
Daniel Kahneman: Zeker
Ik denk dat het meest interessante resultaat uit de Gallup-peiling
een getal is dat we absoluut niet hadden verwacht.
Het heeft te maken met het geluk
van het ervarende ik.
Als we kijken naar hoe gevoelens
verschillen naargelang het inkomen.
Het blijkt dat onder de inkomensgrens
van 60.000 dollar per jaar, voor Amerikanen,
en dan gaat het over een hele grote groep Amerikanen, zowat 600.000,
een groot representatief staal,
met een inkomen onder de 600.000 dollar per jaar...
CA: 60.000
DK: 60.000
(Gelach)
60.000 dollar per jaar, dan zijn mensen ongelukkig,
en ze worden ongelukkiger naarmate ze armer worden.
Daarboven zien we een volkomen vlakke lijn.
Ik bedoel, ik heb zelden zo'n vlakke lijnen gezien.
Het is duidelijk, wat er gebeurt
is dat geld je geen ervaringsgeluk brengt
maar dat een gebrek aan geld je wel ellende bezorgt
en we kunnen die ellende meten
met grote, heel grote precisie.
Voor het andere ik, het herinnerende ik,
krijg je een heel ander verhaal.
Hoe meer geld je verdient, hoe meer voldoening je kent.
Dat geldt niet voor emoties.
CA: Maar Danny, het hele Amerikaanse streven is gericht op
leven, vrijheid en het nastreven van geluk.
Als mensen die resultaten ernstig nemen
dan lijkt dit wel alles op zijn kop te zetten
wat we geloven over, zeg maar,
fiscaal beleid en zo.
Is er een kans dat politici, dat het land in het algemeen
een dergelijk resultaat ernstig zou nemen
en het openbare beleid erop zou baseren?
DK: Weet je, ik denk dat er erkenning is
van de rol van geluksonderzoek in het openbare beleid.
Die erkenning zal traag op gang komen in de Verenigde Staten,
dat lijdt geen twijfel,
maar in het Verenigd Koninkrijk is dit aan het gebeuren,
en in andere landen ook.
Mensen erkennen dat ze zouden
moeten nadenken over geluk
als ze nadenken over openbaar beleid.
Het zal een tijd duren
en mensen zullen debatteren
over de vraag of ze ervaringsgeluk willen bestuderen
of de evaluatie van het leven willen bestuderen
dus we zullen dat debat snel moeten voeren.
Hoe we geluk verhogen
is helemaal verschillend afhankelijk van hoe je denkt
en of je nadenkt over het herinnerende ik
of het ervarende ik.
Dit zal het beleid beïnvloeden in de komende jaren, denk ik.
In de Verenigde Staten worden inspanningen gedaan
om het ervaringsgeluk van de bevolking te meten.
Dat zal volgens mij over een jaar of twintig
deel van de nationale statistieken zijn.
CA: Wel, het lijkt mij dat dit onderwerp
het interessantste beleidsvraagstuk om te volgen is of zou moeten zijn
voor de komende paar jaren.
Heel veel dank voor uw uitvinding van de behavioral economics.
Dank u, Danny Kahneman.