Biribirimize dair öykülerimiz
çok önemlidir.
Kendi hayatımızın ne kadar önemli olduğunu birbirimize anlatırız.
ve en büyük önemi de
birbirimizin hayatlarına nasıl katkı sağladığımız
taşır.
Yoksulluktan bahsedildiğini ilk duyduğumda
altı yaşındaydım.
Şu anda yoksul insanlardan duyduklarım
kilise okulundaki öğretmenden dinlediklerime hiç benzemiyor.
tabii kilise öğretmeni vasıtasıyla İsa'nın anlattıklarına da.
Yoksulların eşyaya gereksinimi vardır
diye öğretildiğini hatırlıyorum,
yiyecek, giyecek, barınma gibi sahip olmadıkları nesnelere.
ve bununla birlikte, bu işin yani yardımın
benim, hatta bir sınıf dolusu beş - altı yaşındaki arkadaşımın
görevi olduğunu düşünürdüm.
İsa'nın bizden beklediği buydu.
İsa "yoksullar için yapacağınız her şey, benim için yapılmış sayılır" diyordu.
Dünyada faydalı olmak için
çok istekli ve inançlıydım.
Bence bu duygu hepimizde var.
Üstelik Tanrının da yardımıma ihtiyacı vardı ki,
böyle bir görev üstlenmek
benim için son derece önemli ve heyecan vericiydi.
Ama sonradan öğrendim ki,
İsa fakirlerin hep var olacağını
daima aramızdan birilerinin yoksul olacağını da söylemiş.
Kolum kanadım kırılmış, kafam karışmıştı.
Sanki bana seveceğim, heyecan verici
bir ödev verilmiş de, ne yaparsam yapayım
ödevimi başaramayacakmışım gibi geldi.
Aklım karışmış, içimi bir yılgınlık ve öfke kaplamıştı
ve birşeyleri yanlış anladığımı düşünmeye başlamıştım.
Bunalmıştım.
Hayatımda ilk defa
yoksul insanlardan korkmaya
ve onlara karşı olumsuz duygular beslemeye başlamıştım.
Kafamda adeta asla eksilmeyecek
bir yoksullar listesi belirmişti.
Daima benden birşeyler isteyecek, yardım dileneceklerdi
ki, aslında yardım etmeyi çok istiyordum ama
bu işin nasıl olacağını bilemiyordum.
Verebileceklerim tükenince ne olacaktı?
Üstelik bütün eşyalarımı versem de bu sorun çözülmeyecekti.
İzleyen yıllarda
yoksul kimselerin yaşantısına dair dinlediklerim
hiç de olumlu, iç açıcı şeyler değildi.
Mesela gördüğüm o mahzun
ve acı çeken yüzlerin resimleri.
Yoksul insanların hayatı hep ters gidiyordu.
Hastalıklara, savaşa dair öyküler dinledim.
sanki felaketler hep onların başına geliyordu.
ve yoksulların hayatlarının
acı ve üzüntüyle
yoğurulduğu
genellemesine
kani oldum.
Derken şöyle bir tutum gelişti bende:
sanırım hepimizin yaptığı gibi
onlar hakkındaki her bilgi kendimi
kötü ve suçlu hissetmeme yol açıyor,
kendi görece servetimden dolayı suçluluk duyuyordum.
Hatta utanç duyuyordum.
Ve doğal olarak
kendimi uzak tutmaya başladım.
Yoksulluğa ve yoksullara eskisi kadar
kulak vermemeye başladım.
Birşeylerin değişeceğine inancım kalmadı.
Yine de birşeyler veriyordum. Görüntüde çok yardımseverdim.
zamanımı, paramı sakınmıyordum.
Ucuz çözümlere katkı sağlıyordum.
Bir fincan kahve bir çocuğun hayatını kurtarır ya.
Yani, kim buna itiraz edebilir ki?
Kaçınamadığım, kıstırıldığım noktalarda sadaka kabilinden birşeyler veriyordum
suçluluk duygusu benliğimi sardığında ufak bir sadaka verip
vicdanımı rahatlatıyordum.
ama kendi vicdanımı, başkasınınkini değil.
doğrusu, yardımseverliğimin kaynağı bu suçluluk duygusuydu,
gerçekten birşeylerin değişeceğine
samimiyetle inanıyor değildim.
Bir alış verişe dönüşmüştü benim için
bir tür ticaret gibi,
gündelik hayatıma
rahat bir vicdanla devam edebilmek için
birşey satın alıyor, bütün kötü haberlerden böylece uzak kalıyordum.
Seçtiğimiz bu yol, herşeyden önce
dünyanın bir ucundaki bir grup insanı gözümüzde
sahici insanlar olmaktan çıkarabiliyor.
Hatta bir emtia haline getirebiliyor ki,
bu son derece korkunç.
Ben bu yola saptım, sanırım bir çoğumuz da öyle.
Yoksullarla aramıza koyacak bir mesafe satın aldık,
gündelik hayatımıza dönme hakkını satın aldık.
Bence bu değiş tokuş, hayatta en çok isteyeceğimiz şeyle aramıza bir engel koyuyor
Bir başkasının hayatında anlam taşıma,
bir başkasına yararlı olma arzumuza, kısaca sevgi ihtiyacımıza
ket vuruyor.
Çok şükür ki birkaç yıl önce, benim açımdan bu durum değişti.
Bu beyefendinin bir konuşmasını dinledim, Dr. Muhammed Yunus'un.
Sanırım aranızdan pek çoğu onun kim olduğunu biliyor
yine de herhangi konuşmasını dinlemeyenler için
kısaca tanıtayım.
Dr. Yunus, birkaç yıl önce mikro finans üzerine öncülük ettiği
çalışmasıyla Nobel ödülüne layık görüldü.
Ödülden üç yıl önce kendisini dinlemiştim.
Siz de konuya yabancıysanız, mikro finansı
yoksullar için bir finans hizmeti olarak görebilirsiniz.
Bankanızdan aldığınız tüm hizmetleri düşünün
ve bütün o ürünlerin ve hizmetlerin günde sadece birkaç dolarla
yaşayan birine göre yeniden şekillendirildiğini hayal edin.
O konuşmasında Dr. Yunus, fikrini paylaştı,
amacın ne olduğunu açıkladı
ve Grameen Bankasında neler yaptığını anlattı.
ve özellikle mikro kredi üzerinde durdu
ki, bu minik kredi ile
birilerinin bir iş kurabileceğini gösterdi.
Konuşmasının beni heyecanlandırmasının birkaç sebebi vardı.
Öncelikle dünyayı değiştirebilecek bu yeni yöntemi öğrenmiştim
ki, bu yöntem bir kerecik olsun belki
biriyle etkileşim kurarak ona
yardım edebilmemi ve tuhaf kaçmayacak ve hatta
kendimi kötü hissettirmeyecek bir paylaşımda bulunmamı sağlayacaktı.
Çok heyecanlanmıştım.
Daha da önemlisi, yoksullar hakkında önceden
hiç duymadığım türden öyküler anlatıyordu.
Hatta bahsettiği kimselerin vasıfları arasında yoksulluk son sıralardaydı.
Her sabah uyanıp ailelerine daha iyi bir yaşam sağlamak için uğraşan
güçlü, zeki, çalışkan
girişimcilerden bahsediyordu.
Tek eksikleri, bu uğraşı hızlandıracak ve geliştirecek
kadar, küçük bir sermayeydi.
Bu bakış açısından çok etkilendim.
Üzerimde yarattığı etkinin
ne kadar güçlü olduğunu anlamam kolay değil.
Ama şu kadarını söyleyeyim, mikro krediyi öğrendikten üç hafta sonra
işimden istifa edip neler yapabileceğimi görmek için
Doğu Afrika'ya taşındım.
Uzun zaman sonra ilk defa
bu insanlarla, bu girişimcilerle tanışmak,
hayatlarını kendi gözlerime müşahade etmek istiyordum.
Böylece Kenya, Uganda ve Tanzanya'da üç ay geçirdim.
Bir iş kurmak için eline 100 dolar geçen
müteşebbislerle görüştüm.
ve bu sayede hayatımda ilk defa,
o insanlarla, benden çok çok uzakta olduğunu düşündüğüm
o şekli şemali tarifsiz kitleyle
arkadaşlık kurmaya başladım.
Dost olmaya, bireysel hikayelerini dinlemeye başladım.
Onlarla tekrar tekrar görüşüp
aralarında günler geçirdim ve
hayatlarının nasıl değiştiğini,
o ufacık muhteşem değişim kıvılcımlarını gözlemledim.
Keçi çobanlarından
elde ettikleri o parayla birkaç keçi daha alıp
işlerinin yörüngesini nasıl değiştirdiklerini dinledim.
Böylece biraz daha fazla kazanç elde ediyor,
hayat standartlarını
bir parça ilerletebiliyorlardı.
Hayatlarında son derece ilginç küçük ayarlamalar yapıyor,
mesela çocuklarını okula göndermeye başlıyorlardı.
Sivrisineklerden korunmak için cibinlik satın almaları,
kapıya bir kilit asarak güvenlik duygusunu güçlendirmeleri mümkün oluyordu.
Hatta bu parayala belki sadece, evlerine misafir olduğumda
ikram ettikleri çaya bir parça şeker atabilimekten
dolayı gurur duyuyorlardı.
Görüştüğüm 20 keçi çobanı için bu güzel ayrıntılar
anlamlıydı,
hayatı bu küçük detaylar
güzelleştiriyordu.
İşte beni derinden etkileyen diğer şey de bu oldu.
Elime bir sihirli değnek alıp bütün sorunları
bir anda ortadan kaldırmış olsam bile
birçok hata yapabileceğini bilmek,
bunu ilk defa anlamak insanı küçültüyor.
Çünkü insanlar için yapabileceğiniz en iyi şey, onların kendi hayatlarını kontrol edebilmelerini ve
kendileri için istedikleri şeyleri elde etmelerini sağlamak olacaktır.
Bu şekilde olmayan her yardımın, insanı nasıl aşağıladığını gördüm.
Neyse, oradayken yaşadığım bir başka tecrübe de,
kimsenin benden bağış talep etmemesi oldu.
Halbuki sadaka vermeye alışkındım, değil mi?
Fakirlere para verirsin, yardım etmiş olursun.
Hiç kimse benden bağış istemedi.
Aslında kimse, onlar için üzülmemi de istemiyordu.
Sadece kendi kabiliyetleri dahilinde yapmakta oldukları işleri
geliştirecek bir şeye ihtiyaçları vardı.
Böylece orada duyduklarımın ardından
borç isteyenlere kredi açmanın
mantıklı ve heyecan verici olduğunu düşünerek zaman geçirdim.
Bu arada, okulda şiir ve felsefe eğitimi aldığımdan
başlangıçta kâr ile gelir arasındaki farktan bile habersizdim.
Para varsa tamamdır diye düşünüyordum.
İş hayatına girişim
işte bu 100 dolarlık minik sermayelerle oldu.
Zamanla kârın, gelirin, borcun sermayeye oranının ne demek olduğunu
çiftçilerden, terzilerden, keçi çobanlarından öğrendim.
Sonra bu fikrin,
iş kurmaya ve umuda dair bu yeni hikayelerin
arkadaşlarla ve ailemle paylaşılabileceğini düşünüp
belki bu sayede ihtiyaç duydukları krediyi bulabilirim
böylece ticari faaliyetlerini geliştirebilirler dedim.
İşte bu küçük fikirle Kiva doğdu.
Birkaç ay sonra, basit bir web sitesi ve bir dijital fotograf makinesiyle
birlikte Uganda'ya döndüm
web sitesini ortağım Matthew'la kurduk, fotograf makinesiyle
yeni yedi arkadaşımın fotograflarını çektim ve
işlerini nasıl kurduklarına dair hikayeleri web sitesine yerleştirdim.
bilgileri arkadaşlara e postalar atarak "gerçi henüz resmi onay gelmedi ama
bunun yasal olduğu kanısındayız. Ne dersin?
Bu işe katkı verir misin? İhtiyaç duydukları krediyi
açar mısın?" dedik.
Para bir gecede geldi.
Kredileri hemen Uganda'ya yolladık.
İzleyen altı ay içinde harika şeyler oldu.
Girişimciler krediyi aldı,
daha doğrusu işleri kredilendirildi,
işlerini geliştirme, hayatlarını idame ettirme
ve yaşam yörüngelerini dönüştürme imkanı buldular.
Ekim 2005'te
bu yedi kredi verildikten sonra
Matt ile birlikte web sitemizi deneme aşamasından çıkardık,
"küçük deneyimiz başarılı oldu. Şimdi sahicisine başlayabilir,
yasal olarak faaliyete geçebiliriz" dedik.
Ve Ekim 2005'ten 2006'ya kadar geçen ilk yılda,
Kiva 500.000 dolarlık kredi temin etti.
İkinci yıl toplam rakam 15 milyona ulaştı.
Üçüncü yılda genel toplam 40 milyon civarındaydı.
Dördüncü yıl 100 milyonun biraz altındaydık.
ve bugün, beş yıldan kısa zamanda
Kiva, 25 dolarlık kredi birimlerinden oluşan toplam 150 milyon dolarlık güce ulaşarak
borç verenlerle
girişimcileri buluşturuyor ve
200 ülkede bir milyondan fazla insana ulaşıyor.
İşte Kiva'nın bugünlere geliş öyküsü böyle.
Her ne kadar bu rakamlar ve istatistiklerden
bahsetmesi eğlenceli olsa ve bana çok
ilginç gelse de, Kiva esasen insan öyküleriyle inşa edilmiştir.
Mesele yoksulluğu bambaşka bir dille
yeniden anlatmakta.
Kendimize, onların gururunu incitmeden
bildiğimiz hayırseverliğin sebep olabileceği tuhaflıklardan
sakınarak ve ast - üst hiyerarşisinden uzak kalarak,
ortaklık zemininde etkileşim kurma
ve yardımcı olma
fırsatı
sağlamaktayız, böylece.
Bu sayede aramızdaki ilişiki
karşılıklı saygıya, umuda ve
iyimserliğe dayanabiliyor,
birlikte mesafe katedebiliyoruz.
Umuyorum ki Kiva,
üzerinden akan paranın yanı sıra
fakir ile zengin arasındaki o bildik sınırı silikleştirecek,
daha önce bahsettiğim gibi bize öğretilenden farklı olarak
dünyayı bu ikilikten bağımsız bir gözle
görmemizi sağlayacaktır.
Bu yanlış ikiliğin silinmesinde
Kiva'nın etkili olacağını umuyorum.
Çünkü bu ayrım ortadan kalktıkça
birbirimizle iletişim kurmamız kolaylaşacak,
birbirimize karşı daha açık, adil ve yaratıcı
yollardan yardım etmemiz mümkün olacak.
Sokakta bir dilenci görüdüğünüzü
hayal edin. Nasıl duygular içindesiniz?
ve ona doğru yaklaşıyorsunuz.
Ne hissediyorsunuz?
Şimdi de bir başkasını canlandırın gözünüzde
size işinden ve ne çok çalıştığından
bahseden bir müteşebbis düşünün.
Muhtemelen gülümseyerek neler başardığını anlatıyor size.
Mesela ekin eken ve işleyen,
onları yetiştiren biriyle konuşuyorsunuz,
yeteneğini kullanarak
üretken olan biriyle,
hiç yoktan bir iş kurabilen biriyle
varlıkla çevrelenmiş biri,
kıtlıkla değil,
hatta varlık üreten biriyle
elleri sunacak şeylerle dolu biri,
elinde avucunda birşey olmayan
ve sizden birşey vermenizi isteyen biri değil, konuştuğunuz.
Her sabah kalkıp
hayatını yaşanabilir kılmak için çok fazla çalışan
birinin hikayesini dinlemeyi hayal edin.
Destekleyici bir toplum anlayışını harekete geçirebilir
ve bu insanları onunla çevreleyebilirsek,
bu hikayeler cidden birbirimiz hakkındaki fikrimizi değiştirebilir.
Verilecek küçük bir borçla
bu hikayeye katkı sağlayabilir ve
birbirimiz hakkında ve
birbirimizin potansiyeli hakkındaki inançlarımızı değiştirebiliriz.
Kiva benim için sadece bir başlangıç.
Gelecekte neler olacağını görmek için
buraya kadar neler öğrendiğime dönüp bakmayı yararlı görüyorum:
İlk olarak, belirttiğim gibi girişimcilik fikri yeni öğrendiğim birşeydi.
Girişimciliğin ne olduğunu bana, son yıllarda tanıştığım
ve Kiva'dan kredi alan insanlar öğretti.
bence girişimcilik fikrinin temelinde hayatını daha iyiye taşıma kararlılığı yatıyor.
Bir fırsat görüyorsunuz
ve onu elde etmek için ne yapacağınıza karar veriyorsunuz.
Kısaca yarının bugünden daha güzel olacağına karar vermek
ve bunu uygulamak demek, girişimcilik.
İkinci olarak öğrendim ki, borç vermek teması sürdürmeye yarayan çok ilginç bir araç.
Verdiğiniz sadaka değil.
Belki kulağa pek farklı gelmiyor ama
aslında birine bir şey verip
teşekkürünü aldıktan sonra işlerin nasıl gittiğini
sormak tamamen farklı bir süreç.
Onlara borç veriyorsunuz ve size yıllar içinde yavaş yavaş geri ödüyorlar.
bu sayede uzun süreli bir diyalog içine giriyorsunuz.
bu süren, süregelen bir ilgi.
cidden çok önemli.
aranızda değişik ilişkiler kuruluyor.
Ve üçüncü olarak girişimcilerden öğredim ki,
sonuçları hiç fark etmeyecek de olsa
sırf borç para alıp ne isterlerse yapmak yerine
hem borçlanmayı hem de küresel bir toplumun
destek ve teşvikini almayı
tercih ediyorlar.
Bu çok daha anlamlı, çok daha güçlü bir bileşim.
İşte aklımda bu fikirle bir vak'adan yola çıkıp
şimdi üzerinde çalıştıklarıma kadar geldim.
Artık her yerde girişimciler görüyorum, tümüyle buna odaklandım.
Gördüğüm bir başka şey de
dünyanın her yerinde destekçi topluluklar olduğu.
sosyal ağlar sayesinde
çevremizdeki destekçi sayısının
inanılmaz bir hızla arttığını tespit ettik.
Onları düşündükçe merak ediyorum
bu destekçi toplulukları nasıl bir araya getirir,
nasıl daha da girişimci fikirler
üreterek yarını bugünden daha güzel
kılmamızı sağlayabiliriz?
ABD'de neler yapıldığını araştırınca
ilginç bir takım teşviklerin ortaya atıldığını gördüm.
Bunlardan biri, elbette, bekleneceği gibi,
ABD'de ve dünyanın her yerinde birçok küçük işletmenin
gelişmek ve istediklerini yapabilmek için
ya da zor bir ayı atlatabilmek için paraya ihtiyacı olduğu.
Ancak kaynakların daima el altında olması gerek.
Bir başka husus, bu kaynakların
her zaman bankalar, bankerler,
başka kuruluşlar ve destekçi yapılanmalar gibi
olması beklenen yerde bulunmaması,
yardımcı kaynağın aileden ve arkadaşlardan gelmesi.
Bazı istatistikler, küçük işletmelere akan fonların %85 ya da fazlasının
aile ve dost çevresinden geldiğini gösteriyor.
Bu rakam yılda 130 milyar dolar civarında.
Çok para.
üçüncü olarak aile ve arkadaş çevresinden fonlanan bu kimselerin
tam olarak ne isteyeceğini,
nasıl isteyeceğini, karşılığında ne vaad edeceğini
en iyi niyetlerle de olsa
kendilerini destekeleyene nasıl teşekkür edeceğini bilmemesi çok tuhaf.
O halde bu destekçi topluluğun gücüne gem vuralım,
ve girişimcilerin kendi kararlarını vermesini sağlayalım.
Tam olarak nasıl bir değiş tokuşa ihtiyaçları olduğuna,
kendilerine ve çevrelerine tam olarak neyin uygun olacağına, bırakalım, kendileri karar versin.
Aslında bu hafta
"Profounder"ın kuruluş haftası
küçük işletmeler, bu toplu fon platformu üzerinden, aile ve dost çevrelerinden
nasıl bir yatırım istediklerini beyan ediyorlar.
söz konusu olan yatırım. borç değil, sadaka değil.
ama yatırımın dinamik bir geri dönüşü oluyor.
Bu katkı haritasının oluşumu
hem yukarı hem aşağı doğru işliyor.
Kısacası bu platform, küçük işletmelerin
kendi fonlarını yaratmalarını sağlayacak bir araç.
yapmanız gereken tek şey siteye girip bir profil oluşturmak
yatırım şartlarınızı yaratmak gerçekten çok kolay.
Benim bile yapabileceğim kadar kolay olmasını istedik ki,
başka herkes de kullanabilsin.
Girişimcilerin kârdan ne hisse paylaşacağını da belirlemesine imkan veriyor.
akredite ya da sofistike olmayan sayısız yatırımcıdan
en çok bir milyon dolara kadar fon toplayabiliyorlar
sıradan kimseler, kendi belirledikleri şartlara uygun olcak şekilde
bu hisselerin geri dönüşünü
zaman içinde alıyorlar.
Sisteme giren yatırımcılar
bu şartlar çerçevesinde
isterlerse ödüllerini nakit olarak alabiliyor
ya da önceden karar vererek
bunu bir hayır kurumuna bağışlayabiliyorlar.
Böylece ya nakitçi ya da hayırcı yatırımcı olabiliyorlar.
Umarım bu platform bir yol açar ve
bir fikri olan herkes
zaten sahip olduğu insanları,
kendisini en iyi tanıyan insanları,
kendisini seven ve destekleyen insanları,
bir araya getirerek hayatının hayalini gerçekleştirebilir.
İşte bu sıra bunun üzerinde çalışıyorum.
Son olarak, işte bakın diyorum, araçlar bunlar.
Şimdilik Profounder henüz emekleme aşamasında
gayet erişilebilir, gayet anlaşılır bir araç, bir vasıta.
Tek isteğimiz insanların ilgisi, bu aracı kullanması
tıpkı Kiva'da olduğu gibi
bu destek bağını kurması.
Neyse ki burada durup konuya ilgi gösterin diye sizleri ikna etmeme gerek yok.
Bunu denememe bile gerek yok.
Hatta size etik açıdan, ahlaki açıdan,
dini açıdan
gerekçeler anlatıp
"şefkat ve fedakarlık sizi daha mutlu kılar" dememe bile gerek yok.
Bu konuda ikna edilmeye muhtaç değiliz. Bunları zaten biliyoruz.
aslında sanırım fazlaca biliyoruz
şefkat duyuyoruz,
gerçekten
aslında bizi genellikle durduran
deneyip başarısız olma ihtimali.
birbirimizle yardımlaşmaya
birbirimizin hayatında anlamlı bir yer tutmaya aslında büyük önem veriyoruz.
Ve bence bugün
size sunabileceğim en iyi şey
size hikayemi sundum gerçi, yapabileceğim en iyi şey oydu.
bunun dışında sanırım meseleyi önemsediğimizi hatırlatabilirim.
Galiba bunu zaten biliyoruz da.
Bence sevgi o kadar dayanıklı bir bağ ki,
sonu ne olursa olsun yardımlaşmayı deneyebiliriz.
Bir dakika
(Alkış)
Sağ olun.
(Alkış)
Sağ olun.
(Alkış)
Kanımca ilham almak için
durup bir başkasının
öyküsünü dinlemek gerekiyor.
Bugün burada olabiliğim için TED'e müteşekkirim.
Ayrıca ne zaman bir başkasını dinlesem,
heyecan duyacağımı,
dinlediğim kişiden ilham alacağımı bilmemi sağlayanlara da müteşekkirim.
İçinde dünyada büyük bir iş başarma
potansiyeli olan her kimi dinlesem benim de yardım edebileceğim
ihtimalinin arttığına inanıyorum.
ve şu var ki,
araçları boşverin, kaynaklar etrafında dolanmayı boşverin,
bu kolay olanı
Birbirimize inanmak
itici bir güç geldiğinde
her birimizin dünyada harika işler başaracağından emin olmak,
işte bu, ancak bu, kendi öykülerimizi birer sevgi öyküsü haline getirebilir.
müşterek öykümüz
süreğen ve ebedi umuda
ve her birimiz için iyiliğe dair.
ve işte birbirimize hiç şüphe etmeden
duyacağımız bu inanç, inanıyorum ki,
her gün yaptığımız her işe bu inancı katmak,
dünyayı değiştirecek ve yarını bugünden güzel kılacaktır.
Teşekkür ederim.
(Alkış)